The Digital Decretals · Glossa Ordinaria

Scilicet, carnali copula consummato.

Scilicet, consensus animorum.

Id est, dilectionem et coniunctionem.

Id est, commixtio corporum.

Id est, coniunctionem et unitatem.

Id est, Adam primo plasmatus.

35. q. 10, fraternitatis; et infra, de divort., gaudemus.

Id est, in carnali operatione ad unam carnem procreandum.

Triplex sacramentum designatur in matrimonio carnali copula consummato. Primum est unio fidelis animae ad Deum per dilectionem et caritatem, et haec designatur per coniunctionem animorum in ipsa prima desponsatione, dum alter per mutuum consensum consentit in alterum. Et de hoc sacramento fit mentio ibi, alterum signat caritatem quae constitit in spiritu inter Deum et iustam animam. Secundum est unio humanae naturae ad Deum, quae facta est in utero virginali per incarnationem verbi Dei. Et hoc designatur per carnalem commixtionem viri et uxoris, et de hoc ibi fit mentio. Reliquum vero designat conformitatem, quae constitit in carne inter Christum et sanctam ecclesiam. Primum est unio voluntatis. Secundum est naturae conformitas, ut 26. dist., acutius; de conse. dist. 2, in Christo pater, ubi habes de conformitate naturae divinae et humanae. Et non intelligas quod ipse actus corporalis designet hoc sacramentum, sed propter actum consummatum, sacramentum designatur. Tertium sacramentum est unitas ecclesiae ex omnibus gentibus collecta, et uni viro Christo subiecta. Hoc sacramentum designatur per illum coniugatum, qui unicum tantum matrimonium servavit. Sed ubi secundum matrimonium contrahitur, hoc tertium sacramentum non habet locum, quia recedit ab illa unitate, quae primo signabatur per unicum matrimonium, quia in secundo matrimonio dividit carnem suam in plures, unde unitatem ammodo signare non potest, Christus enim signat unitatem ex omnibus gentibus Christo subiectam, ut 26. dist., acutius. Sed ex quo ecclesia Christo se coniunxit, ab eo numquam discessit, nec ipse ab ea. Ergo bigamus talem unitatem signare non potest, et ideo promoveri non potest propter defectum istius tertii sacramenti. Duo prima sacramenta hic exprimuntur, ut dictum est, sed hoc tertium non expressit in littera, nisi loquendo de ipso non imponendo aliqua verba per quae illud significet, nisi forsitan per illa verba, nec illa est unica unici, nec ille unus unius. Per hoc tantum notatur recessus ab unitate, et melius infra, ubi dicitur: nec illa nec ipse divisit carnem suam in plures. Et sic in unitate remansit uterque. Et ibi, ubi deficit inter huiusmodi coniuges commixtio carnalis, non deest signaculum huiusmodi sacramenti, scilicet, unitatis. Vel per illa verba, hoc autem dico magnum sacramentum inter Christum et ecclesiam. Sed de isto tertio sacramento legitur 26. dist., acutis. Sed in quo consistit signatio illius tertii sacramenti? Quidam dicunt quod in ipso coniugio, sed hoc est falsum, quia mortua uxore coniugium desinit, et sic nulla esse signatio. Item matrimonium non consummatum non signat hoc sacramentum, ut hic in fine. Est ergo dicendum quod in eo, qui matrimonium unicum servavit, clerico facto et ordine suscepto est signatio istius tertii sacramenti. Nec est necesse quod talis clericus sit vel fuerit coniugatus, quia auctoritas Apostoli, oportet ordinandum esse unius uxoris virum, intelligitur per negationem, sic, unius uxoris virum, id est, non plurium. Immo qui numquam habuit uxorem liberius promovetur, quia ab unitate non recessit, sed in unitate permansit.

Id est, corruptae, quia licet fuisset vidua, dummodo non corrupta, non prohibetur, ut hic dicit.

Sic patet quod uxor ordinandi, ad hoc ut ille possit promoveri, virgo debuit esse, infra, de bigam., a nobis. Sed quare exigitur maior castitas in uxore quam in viro? Resp.: quia maritus corruptae, si cum ea una caro efficiatur, promoveri non potest, 34. dist., praecipimus; 34. dist., curandum; 34. dist., si cuius; 34. dist., si quis; et 34. dist., si laici. Sed ille qui habuit concubinam post uxorem vel ante, promoveri potest, ut 34. dist., fraternitatis. Hug. dixit quod vir signat ecclesiam, quae in parte recessit a Christo adulterando, recedendo a fide, et si in parte virgo fuit, et ideo non deest signatio sacramenti in viro, quamvis non sit virgo. Uxor vero signat Christum, qui numquam ecclesiam divisit, quoniam ipse est fons vivus cui non communicat alienus, infra, de regular., licet, in fi.; et de poen. dist. 1 § item ut Christus. Alii dicunt, et videtur melius, quod vir signat Christum, qui primo copulavit sibi synagogam, et postea copulavit sibi ecclesiam de gentibus, scilicet militantem, in qua sunt boni et mali, et ideo non nocet si vir non fuerit virgo. Uxor vero signat ecclesiam triumphantem, in qua non est macula neque ruga, quae semper virgo permansit, saltem mente. Unde Apostolus: despondi enim vos uni viro, etc., 27. q. 1, nuptiarum. Et ideo exigitur quod uxor carnem suam non diviserit in plures. Quod si fecerit, deest in coniuge signatio tertii sacramenti unitatis, et ita illud tertium sacramentum exigitur tam ex parte viri quam ex parte uxoris. Unde episcopus unius uxoris, signat unitatem ex omnibus gentibus uni viro, id est, Christo subiecta, 26. dist., acutius.

Sic 34. dist., Valentino, per quod solvebatur haec quaestio. Sic ergo consideramus potius rationem et causam quare haec fiant, quam factum ipsum. Et ita is qui duxit uxorem a se primo corruptam potest promoveri, quia ratio et causa non invenitur in eo quare non divisit carnem suam in plures. Dicunt quidam quod talis promoveri non debet, quia verum est quod est maritus corruptae. Arg. optimum pro eis 30. q. 5, qualis. Et Hug. in hac opinione fuit. Sufficit quod ita scriptum est, ff. qui et a quib. man. lib., prospexit; et 6. q. 3, scriptum est. Quod non credo eadem ratione et iste de quo quaesitum fuit, non posset promoveri. Quia verum est quod fuit maritus viduae et corruptae, quare intelligo quod dicit 30. q. 5, qualis, quando ab alio corrupta est, et capitula plura quae ad idem possent induci, 77. dist., quicumque; et 34. dist., curandum; et 34. dist., praecepimus.