The Digital Decretals · Glossa Ordinaria

Id est, dicta ipsorum testium.

Videbatur quod peremptorium fuisset circumductum, ut iterum esset citandus, ff. de iud., et post peremptorium.

Et quidem aequum est et honestum in diem alterum expectare, nec statim debet dici contumax. Potuit quidem habere iustam causam absentiae, et sic revocabitur sententia, infra, de re iudic., cum Bertholdus. Nec praetor festinare debet ad decernendum, ut iubeat possidere, ff. de damn. infect., si finita § forte. Non tamen est necessarium nisi velit in diem alterum expectare.

Ecce quanta potestas datur iudici circa iudicia, ut possit parcere contumaci in praeiudicium alterius, C. quom. et quan. iud. sent. prof., non semper; ff. de recepti., si cum dies § si quis ex ligatoribus. Non enim quicquid iudicis potestati permittitur, id iuris necessitati subiicitur, ff. de iud., non enim quicquid; et est contra id 3. q. 9, necesse. Item licet iudex possit parcere in ferendo sententiam termino constituto, non tamen potest ei parcere in expensis et sumptibus, alioquin ipse de suo restituet expensas, C. iud., sancimus. Sed videtur quod de iure mero teneatur expectare usque in diem sequentem, ff. de ver. oblig., qui hoc anno; vel quod saltem in suprema hora diei possit iudicare, 2. q. 6, biduum. Et hoc ideo, quia iudex matutino, vespere, et mane, et meridie iudicare potest, in Auth. de iudicib. § sedebunt, coll. 6. Sed contra videtur ff. de orig. iuris, necessarium § et quia, ubi dicit quod incongruum est quod iudices vespere sedeant, statur potius authentico. Vel dicas quod non est contra, quia ibi dicitur quod incongruum erat magistratibus hora vespertina in publico esse, et ideo inventi fuerunt quinque viri qui eorum vice illa hora fungeretur. Et sic potius concordat, et sic usque ad supremam horam ante noctis tenebras iudex procedere potest, ut hic in fine dicit. Honestum tamen esset iterum ipsum citare ad superandam malitiam eius; simile infra, de dolo et contu., prout; arg. ff. de iud., et post edictum.

Nisi terminus peremptorius sit statutus ad sententiam audiendam, non valet sententia in absentia partis alterius, ff. quae sent. sine appel., illud § item cum ex edicto. Arg. contra C. quom. et quan. iud. sent. prof., cessante. Sed lex ista contra loquitur, cum iudex partes in praesentia sua monuit, ut certo termino comparerent ad sententiam audiendam, et tunc si qua pars non veniat, re vera contumax est et sententia tenet, licet peremptorie per edictum non fuerit monita, alia lex loquitur cum absens citatur per edictum in absentia.

Immo videtur quod in ultima die qua futurus privatus vel privandus est, iudicare non possit, ff. de feri., pridie; ff. de iuris., eum qui. Arg. contra ff. de poe., imperator; sed hic ultima die suae iurisdictionis tenetur iudicare, ut hic patet.

Id est, potestas.

Unde Horatius.

Sic 18. q. 2, perniciosam. Unde praesumitur contra illum qui occulte confert beneficia, infra, ut eccl. ben., ut nostrum; 19. dist., Anastasius; et 81. dist., clericus; ff. de ritu nupt., palam; et melius ff. de ritu nupt., iure gentium; ff. de adimen. leg., non existimo. Et tenebrae aptae sunt ad fabricandum falsum, ff. de ven. inspic., prima § tria luminaria. Tamen transactio potest fieri de nocte, C. de transaction., non minorem; et testamentum, ff. de testi., ad testamentum § ulti.

Quantum ad contractus, qui possunt fieri qualibet hora.

ff. de feri., more Romano.

Quid si iudex processit in tenebris ad lumen candelae, vel ad contestationem litis, vel sententiam protulit, numquid valet quod agitur? Credo quod valeat processus, licet procedi non debuerit, dummodo aliud non impediat, et praecipue si iudex honestus sit, cum hic non dicatur quod si processum fuerit, non valeat, quia multa fieri non debent, facta tamen valent. Alii forte contra.

ff. de iud., nonnumquam; infra, de in integ. restit., tum ex litteris.

Infra, de appell., reprehensibilis; et 2. q. 6, ei qui § appellatore; ff. de excusat., non tantum.