The Digital Decretals · Glossa Ordinaria

Similis substitutio habetur infra, de testamen., Raynutius; et infra, de testamen., Raynaldus. Unde nota quod cum talis conditio apponitur: si sine liberis decedat, volo ut hereditas perveniat ad talem, etiam si naturales habeat filios, evanescit substitutio, ff. ad Trebel., ex facto § si quis rogatus; et ff. de leg. 2, cum pater § volo; ff. de leg. 2, Lucius § ulti. Item si filius fuerit natus et ille praemoriatur, videtur sine liberis decessisse, infra, de testamen., Raynutius; et ff. ad Trebel., ex facto § penulti. Si autem dicatur: si sine herede decesseris, substituo talem nomine heredis, soli filii intelliguntur, ff. ad Trebel., ex facto § ulti. Item si non habeat filium sed habeat nepotem ex filio, substitutio evanescit, C. de condi. insert., cum patrem; et C. de insti. sub cond. fac., generaliter. Et hic scias quod qui rogatur restituere hereditatem alii, nil potest alienare, C. commun. de legat., si duobus, nisi in casibus qui notantur in authentica ibi posita C. commun. de legat., authen. res quae. Quartam tamen per Trebellianum potest retinere sibi, et si filius sit rogatus, etiam Falcidiam cum quarta potest retinere, infra, de testamen., Raynutius; et infra, de testamen., Raynaldus, ubi utraque quarta retinetur. Si vero rogatus est restituere quicquid superest de hereditate, tunc ad minus quartam reservabit substituto, C. ad Trebel., authen. si rogati. Item licet pure quis rogatus sit alicui restituere hereditatem nulla facta mentione de filiis, si tamen postea habuerit filios vel nepotes, substitutio evanescit, C. de fideicomm., cum acutissimi; C. de insti. sub cond. fac., generaliter; ff. de condi. et demon., cum avus. Io.

Ista duo requirebantur, quia sua sine seipso donare non poterat, quia illa restituere tenebatur. Et licet dominus sit, tamen commode inde testari non potest, C. commun. de legat., si duobus; ff. ad Trebel., quidam § si quis filium.

Nota quod praesumitur maior, nisi probetur minor, C. de in int. restit. min. vig. qui. ann., si minorem; ff. de iureiuran., nam postea § si minor. Ber.

Sed nonne verbum dubium in iudicio interpretandum est contra reum, ff. de ver. oblig., inter stipulantem § 1; ff. de iud., si quis intentione; ff. de regul. iur., in ambiguis; et supra, de rescript., cum adeo? Sed istud est hodie propter religionem, pro qua multa statuta sunt, ff. de rel. et sump. fun., sunt personae. Sicut quandoque propter dotem, ff. de iure dot., in ambiguis. Vel istud non fuit verbum actoris sed testium. Et est arg. quod verbum testis ambiguum pro reo sit interpretandum, ut hic, et supra, de probat., ex litteris; et infra, de fide instrum., inter dilectos, in fi. Et est notabile quod dictum testis dubium semper contra eum qui produxit est interpretandum. Et est ratio quia qui probat, clare et aperte debet probare. Quod si non faciat, non prodest talis obscura probatio, infra, de testib., cum tu. Unde reus absolvitur, ut ibi et hic. Sed quare non quaeritur secundo de aetate a teste, ut certificetur iudex saltem. Sed certe iudex qui testem ipsum examinaverat, debuit quaerere ab ipso, et etiam post aperturam testium ex officio suo potest quaerere interpretationem a teste sui dicti, cum ipse debeat interrogare quotiescumque necesse fuerit, ff. de interrog. act., ubicumque. Et cuncta rimari, 30. q. 5, iudicantem; et infra, de fide instrum., cum Ioannes. Et est expressum quod testis qui confuse dixit testimonium iterum sit examinandus, infra, de testib., cum clamor. Sed ad petitionem partis non debet hoc facere, et hoc propter periculum subornationis.

Unde contra proprium iuramentum etiam non debet audiri, C. si adv. vend., si post decretum; et C. si adv. donat., si quae res; et in constitutione Friderici, sacramenta puberum. Ber.

Ingressus monasterium fingitur habere heredem, cum rogatus est restituere privato, vel cum ei privatus est substitutus. Si autem rogatus est restituere loco religioso vel ecclesiae vel expendere in pias causas, non evanescit substitutio per ingressum monasterii, in Auth. de sanct. episc. § sed haec praesenti, coll. 9, unde sumptum fuit illud authenicum, C. ad Trebel., authen. nisi rogati. Si vero ille qui rogatus est restituere hereditatem vel legatum fiat clericus, exiguntur duo, scilicet ut substitutio evanescat, ut perpetuo etiam maneat in ecclesia, et relictum expendatur in pias causas, ut in praedicto authentico dicitur per ingressum monasterii substitutio evanescit, ita quod teneat monachatus, alias non evanescit substitutio nisi fiat monachus. Sed quid si tradit se et sua alicui ecclesiae saeculari, numquid evanescit substitutio? Arg. praedicti authentici videtur quod sic favore ecclesiae, nec credo quod evanescat nisi in casu praedicti authentici, nec extendo ad alium casum, licet quidam dicant contra. Ber.