The Digital Decretals · Glossa Ordinaria

Et si pauper esset, adhuc debet coram iudice agere et sequi forum rei, quia causa viduarum non spectat principaliter ad ecclesiam nisi quo ad protectionem et defensionem, infra, de verb. sign., super quibusdam; 87. dist., licet omnibus; et 87. dist., defensionis. Immo ad iudicium regis sive domini illius loci causa viduarum, pupillorum et orphanorum spectare videtur, 23. q. 5, regum; et 23. q. 3, ab imperatoribus; et C. quan. imp. int. pup. vel vid., si contra; secundario ad ecclesiam spectat, 23. q. 5, administratores; vel si iudex saecularis negligens esset, infra, de for. compet., ex parte. Sed loquitur ibi in possessorio, in quo casu potest implorare iudicium ecclesiae.

Non videtur quod bene pronunciarent quantum ad secundam exceptionem, sed supersedere debuerunt quousque procederetur coram iudice saeculari. Et si ille fuisset negligens in iustitia exhibenda, ipsi postea procedere potuissent, infra, de for. compet., ex transmissa; et infra, de for. compet., licet ex suscepto; et infra, de for. compet., ex tenore. Et ita sic pronunciando amisserunt iurisdictionem, quia iudex sive bene sive male pronunciando functus est officio suo, ff. de re iud., iudex. Sic etiam ipso facto sine pronunciatione amittit quis iurisdictionem, alium sibi associando qui iurisdictionem non habet, supra, de offi. deleg., cum super; etsi referat negotium ad superiorem, infra, de offi. legat., licet. Vel si dicat tantum se referre velle negotium, infra, de appell., intimasti; et C. de relat., si quis. Et ideo non potuerunt illam post modum resumere, quia sive bene sive male functi sunt officio suo, supra, de offi. deleg., in litteris; ff. de re iud., iudex. Etiam de consensu partium, quia ex quo expiravit iurisdictio, partes non poterant eis dare iurisdictionem, quia consensus privatorum iudicem non facit eum qui nulli praeest iudicio, C. de iuris., privatorum. Unde ulterius non poterant se intromittere. Unde cassatur quicquid fecerunt tamquam a non suo iudice factum, ut dicit in fine. Sed in eo quod dicit se pauperem, cum esset dives et nobilis, in fraudem ut citius haberet litteras, videtur quod bene pronunciassent ne de fraude commodum reportaret, arg. supra, de rescript., super litteris; et supra, de rescript., sedes. Si constiterit eis quod dolo sive fraude dicit se pauperem, bene pronunciarunt; secus si per simplicitatem, ut in decretali praedicti supra, de rescript., super litteris. Quia tunc, sive sit pauper sive dives, debet requiri prius dominus saecularis, ut dixi in principio notulae.

Quod fieri potest, ff. de recepti., si cum dies, in princ. Sicut et iurisdictio ad terminum committitur, supra, de offi. deleg., de causis. Et etiam infra terminum posset quis redire ad iudicem si vellet, ff. de recepti., sed si in servum, in fi. Sed poena committeretur.

Poterant compelli ad procedendum ex quo erant negligentes, ff. de recepti., Labeo ait si compromisso § 1. Immo et si partes finito termino vellent iterum in eos compromittere, compellendi sunt suscipere arbitrium ex quo fuerunt in mora, ff. de recepti., si cum dies, 1. resp.

Si poena fuisset apposita in isto compromisso, numquid mulier ista quae noluit redire ad iudices posset conveniri ad poenam? Credo quod non, quia per huiusmodi compromissum partes non poterant eis dare iurisdictionem, cum privatorum consensus eum iudicem non faciat, qui nulli praeest iurisdictioni, ut dictum est in glossula: non videtur. Et ideo cum principale non teneat, nec poena super hoc adiecta, ut infra, de precar., de precariis, in glossula quae incipit: promissa; et infra, de censib., gravis, in glossula quae incipit: haec fideiussio. Si autem isti iudices essent ordinarii alias, tunc posset peti poena, si nollent se subiicere ipsorum iurisdictioni. Ber.