The Digital Decretals · Glossa Ordinaria

Id est, exordia litis, C. de exception., si quis; et C. de codicil., si quis, 1. resp.

A iudice scilicet, et hoc cum utraque causa commissa est iudici, ut supra, de caus. poss. et propr., susceptis. Idem videtur si causa proprietatis est ei commissa, arg. C. de rei vend., ordinarii. Idem est etiam ubi causa est simpliciter commissa, infra, de sequestra., ad hoc. Licet sit contra arg. C. si a non comp. iud., si de proprietate, quia continentia causae dividi non debet, C. de iud., nulli; et supra, de caus. poss. et propr., susceptis.

Id est, agere. Alibi ponitur pro defendere, supra, de iudic., de Quodvultdeo. Nemo enim sine actione experitur, supra, de iudic., examinata; ff. de admin. tut., quotiens § item si temporali; ff. de negot. gest., si pupilli § ulti. Item est hic arg. quod cum plures actiones nomine eiusdem rei competunt, ut ff. de trib. act., quod in herede; ff. de regul. iur., nemo 2 § quotiens.

Ad intelligentiam huiusmodi, nota quod triplex est iudicium possessorium vel pro adipiscenda possessione vel recuperanda vel retinenda. Pro adipiscenda possessione proponitur interdictum quorum bonorum, et interdictum quorum legatorum, et Salvianum interdictum, ff. quor. bon., ait praetor; et ff. quod legat., hoc interdictum; et ff. de Salv. interdic., si colonus. Interdictum pro adipiscenda possessione datur bonorum possessori et heredibus hereditariis, Inst. de interdic. § restitutoria, in glossa bonorum. Et dicitur ideo adipiscendae possessionis, quia licet heres hoc ipso quod est institutus et hereditatem adiit, efficiatur dominus rerum hereditariarum, tamen possessionem earum non adipiscitur, nisi apprehendat possessionem, ff. de acq. poss., cum heredes, in princ. Et si ab alio possideantur, potest adipisci earum possessionem per istud interdictum. Pro recuperanda possessione datur interdictum unde vi, et quod vi aut clam. Pro retinenda possessione datur interdictum uti possidetis, pro re immobili, vel utrobi pro re mobili. Hoc habes Inst. de interdic. § adipiscendae; et Inst. de interdic. § retinendae; et infra, de probat., licet. Si ergo aliquis coepit agere rei vendicatione, potest redire ad iudicium possessorium, quod proponitur pro recuperenda possessione, vel adipiscenda pendente iudicio proprietatis, ut hic dicitur, et infra, de testib., significaverunt, in princ.; et ff. de vi et de vi arm., cum fundum § ulti. Et econverso de possessorio potest redire ad iudicium proprietatis, sed ad interdictum de retinenda possessione non potest redire pendente iudicio proprietatis primitus instituto, scilicet uti possidetis vel utrobi quae proponuntur pro retinenda possessione. Nec econverso potest redire ad iudicium proprietatis, postquam coepit agere uti possidetis, quia sibimet esset contrarius, qui enim proponit rei vendicationem, dicit alium possidere, ut supra, de iudic., examinata, quia possidenti non datur actio, Inst. de action. § iste quoque. Et qui agit uti possidetis, dicit se possidere, unde pendente iudicio proprietatis non potest redire ad aliud. Nec obstat quod legitur ff. de acq. poss., naturaliter § nihil, in fi., ubi dicitur quod non negatur ei interdictum uti possidetis, qui coepit rem vendicare, quia illud intelligitur de eo qui ignorabat se possidere. Vel potest dici quod ibi renunciavit primae actioni antequam inchoaret secundam. Et de his interdictis, scilicet uti possidetis et utrobi, potest intelligi quod sequitur in littera: aliis possessoriis iudiciis in suo robore duraturis etc., quia in his interdictis prius oportet scire quis sit possessor, quam quis sit petitor, ut Inst. de interdic. § retinendae. Et ideo dicit hic quod iudicium possessionis de sui natura praecedit vendicationem dominii. Io. Alii volunt intelligere quod dicitur: aliis possessoriis iudiciis in suo robore etc., de illis interdictis quae mixtam habent causam, in quibus debet quis probare dominium servitutis et possessionem suam, scilicet se ivisse triginta diebus illos anno, sicut est interdictum de itinere actuque privato, quod datur volenti reficere iter, ff. de itin. act. priv., inde § hoc autem interdicto; et ff. de itin. act. priv., praetor ait; et ff. de itin. act. priv., nec enim. Sic infra, de restit. spol., ex transmissa. Et idem in interdicto quod datur de aqua ex castello ducenda, ff. de aqua quot. et aest., ait praetor § ait praetor. In talibus enim interdictis non redit quis ad causam possessionis omissa causa dominii. Sed certe de istis non videtur quod possit intelligi, quia illa interdicta de sui natura non praecedunt quaestionem dominii, quia ibi simul agitur de possessione et de iure dominii, ut dicitur ff. de itin. act. priv., inde § hoc autem interdicto. Vel intellige illud de aliis interdictis quae sunt quasi praeparatoria ad rei vendicationem, ut sunt interdicta de liberis exhibendis et de tabulis exhibendis, ut prius appareat quis possideat, et tunc detur alteri rei vendicatio, arg. C. de rei vend., ordinarii. Vel potest intelligi quia cum agitur de possessione et violentia, prius agi debet de possessione, ut appareat quis possideat, ut postea qui possidebat, de violentia sibi illata experiatur, et sic numquam econverso, C. de appellat., prius. Et illa verba, quae vendicationem etc., non faciunt implicationem sed demonstrationem notant, quasi dicat: possessoria interdicta volunt prius tractari quam rei vendicatione, ff. de rei vend., is qui destinaverit. Licet quandoque secus fiat, prior tamen intellectus verior est.

Hoc sumptum est ab authentico, in Auth de testi. § quia vero multi, coll. 7. Sic infra, de fide instrum., cum dilectus. Et si mandatum revocetur post conclusionem, nihilominus fertur sententia non obstante tali revocatione, supra, de procurat., auditis, in glossa ad illum.

Novo tamen iudicio et renunciato priori, et sic salvabis opinionem Bazian., quae hic reprobari videtur, et infra, de caus. poss. et propr., cum dilectus, qui dixit quod numquam simul agendum est possessorio et petitorio, etiam ab eodem, C. de rei vend., ordinarii; et C. quor. bon., constat; et C. de interdic., incerti. Sic intelligitur illa lex ff. de acq. poss., naturaliter § nihil, quia ibi renunciavit primae, qui inchoavit secundam.

Id est, renunciato secundum Bazian. Sed haec expositio multum est extranea, et contraria huic litterae, nec probatur aliquo iure. Secundum canonicam aequitatem plane stat verbum in sua significatione, ut infra, de testib., significaverunt. Vel pendente quousque constet de possessorio, ut si succumbat in possessorio, revertatur ad petitorium. Sed si obtineat in possessorio, quid erit de priori iudicio? Fiat quod dicitur in praedicta decretali infra, de testib., significaverunt.

Interdictum dicitur, quia inter duos redditur non ab interdicendo, Inst. de interdic. § sunt tamen. Interdictum olim erat quaedam formata et solemnis conceptio verborum, quibus praetor aliquid fieri iubebat vel prohibebat, Inst. de interdic., in princ. Hodie non servatur solemnitas interdictorum, sed loco cuiuslibet interdicti datur utilis actio in factum, Inst. de interdic. § ulti. Ber.

Sed numquid si probaverit violentiam, debet ei adiudicari proprietas? Videtur quod sic, 16. q. 6, placuit; C. und. vi, si quis in tantam. Sed hoc non est verum, quia quis amittat dominium rei, ideo quia commisit violentiam. Et hoc non est ex natura interdicti, sed ex poena illius constitutionis C. und. vi, si quis in tantam. Unde si vult sibi rem adiudicari, proponat conditionem ex illa lege C. und. vi, si quis in tantam, quia per interdictum unde vi non consequitur hoc, sed possessionem cum fructibus.

Ergo si aliquis succubuit in iudicio proprietatis, adhuc post sententiam potest redire ad possessorium, sicut econverso, arg. supra, de elect., querelam; et infra, de caus. poss. et propr., in causa. Quia alius est modus agendi et aliud petitur quam prius, ff. de excepti. rei iud., cum quaeritur; et ff. de excepti. rei iud., quantitas. Arg. contra infra, de caus. poss. et propr., cum dilectus, ubi ille qui obtinet in proprietate, obtinet in possessorio. Possessio enim videtur esse pars proprietatis, sicut ususfructus pars dominii, ff. de usufru., usus fructus in multis. Unde obstat exceptio rei iudicatae, ff. de excepti. rei iud., si quis cum totum, in fi. Ad hoc dicas quod si nuda proprietatis deducta est in iudicium, post sententiam potest agi de possessione, quia nil habet commune proprietas cum possessione, ff. de acq. poss., naturaliter § nihil. Secus si utrumque deductum est in iudicium, supra, de caus. poss. et propr., susceptis; et supra, de caus. poss. et propr., cum ecclesia; et supra, de caus. poss. et propr., cum super; et infra, de caus. poss. et propr., cum dilectus. Iudex tamen qui condemnat de proprietate, per consequens condemnabit de possessione, nisi reus excipiat de possessione, scilicet pactum vel usucapionem, et hoc faciat ante sententiam, ff. de rei vend., officium, vers. ubi enim. Io. Si enim aliquis probavit de possessione et non de proprietate, et indeterminate de utraque actum est, succumbit in utroque, supra, de caus. poss. et propr., susceptis; et supra, de caus. poss. et propr., ad ultimum; et infra, de caus. poss. et propr., cum dilectus. Verum est ergo quod qui succumbit in proprietate et in possessorio, adeo enim praevalet proprietas possessioni, quod qui obtinet in proprietate erit potior in possessione, cum de utraque simul actum est, licet solo verbo perdiderit commodum possessionis, arg. 16. q. 3, placuit § quod si mala fide. Et possessio semper sequitur proprietatem, ff. de rei vend., officium, in fi.; arg. ff. deposi., bona fides. Verumtamen iudex qui de proprietate tantum datus est, non potest cognoscere de possessione, C. si a non comp. iud., si de proprietate.

Si non potuit propter dominium, ut hic dicit, quid valet redire ad possessorium, cum videatur condemnandus, quia sententia super proprietate trahit ad se sententiam super possessione, infra, de caus. poss. et propr., cum dilectus? Respondeo: potest valere quo ad fructus, quos recuperat a tempore deiectionis. Item quia ex quo habuit possessionem, habebit commodum retentionis, nisi adversarius proprietatem probaverit, C. de rei vend., res alienas. Et quia si spoliator rem petat, potest ei obiici quod amisit ius, si quod habebat per conditionem ex lege praedicta C. und. vi, si quis in tantam.

Quam iudex semper debet habere prae oculis, ff. de eo quod cert. loc. dar. op., quod si Ephesi, in fi. Et ubi proditum non est ius, procedere debet iudex aequitate pensata, supra, de transact., ex parte. Ber.