The Digital Decretals · Glossa Ordinaria

Nec etiam accusare, ff. de adulter., si uxor § si quis uxorem; et ff. de adulter., si uxor § ulti.; et C. de adulter., propter violatam.

Nota quod plerumque intelliguntur conditiones in iuramentis, ut haec, si placet Papae, ut supra, de iureiur., venientes. Item haec si Deo placuerit, 22. q. 2, beatus § 1. Item haec si res in eodem statu permanserit, 22. q. 2, ne quis; ff. de solut., cum quis. Item si mihi servabitur fides, supra, de iureiur., pervenit 2; et ff. locat. et conduct., quaero § inter. Item honestae et possibiles, ut hic dicitur, et infra, de iureiur., sicut nostris. Item haec si mihi numeraveris pecuniam, C. de non num. pecun., indubitati. Item haec si nuptiae fuerint secutae, ff. de iure dot., stipulationem. Item haec si non immoderatum quid praecipiatur, supra, de iureiur., veniens; et supra, de iureiur., Quintavallis; et ff. de oper. lib., si libertus. Item facultas subintelligitur, supra, de iureiur., brevi. Item commoditas, ff. quar. rer. act., iusiurandum § quae onerandae. Speciales autem conditiones non subintelliguntur si non exprimantur, licet mente concipiantur, 32. q. 8, non solum, in fi.; C. de condi. ob turp. caus., si repetendi, nisi ubi lex exprimit aliquid tacite agi inter contrahentes, quia tunc illud pro expresso habetur, ff. si cert. pet., cum quid; et ff. de ver. oblig., triti cum. Et haec vera sunt in promissoriis iuramentis, sed in assertoriis nulla conditio subintelligitur, et de tali loquitur 32. q. 8, non solum; et C. de iure dot., si mulier a viro. Sed numquid dicemus omne iuramentum conditionale, si omnes praemissae conditiones subintelliguntur? Certe non, ff. de condi. et demon., conditiones.

Quia ex quo semel probavit mores ipsius, non potest postea reprobare, 32. q. 5, horrendus. Nisi ex supervenienti causa, ut supra, de aetat. et qualit., accepimus; et supra, de offi. deleg., insinuante; et 4. q. 3, si testes § si quis testibus. Io.

Nam cui damus actionem, multo fortius exceptionem, ff. de regul. iur., invitus § cui damus; et ff. de superfic., ait praetor § plane; et supra, de iureiur., debitores. Quandoque tamen sequimur excipiendo quod agendo petere non possumus, ff. de negot. gest., ait praetor § pupillus; et ff. de compensat., si cum filiofamilias. Quandoque quaedam consequimur agendo, quae non consequimur excipiendo, supra, de iureiur., debitores; et supra, de his quae vi met. caus. fi., ad audientiam. Item potest depositum repeti sed non compensari, C. de compensat., compensationes; et infra, de deposit., bona fides § 1.

Nam et sponsus potest sponsam accusare de adulterio quasi matrimonio iam initiato, C. de adulter., propter violatam; nisi in casu ff. de adulter., miles § quaerebatur. Quia nec matrimonium nec spem matrimonii violare permissum est, ff. de adulter., si uxor § divus.

Deterior namque dolus eius cognoscitur qui interruptam iterum litem deseruit, quam qui semel coeptam dereliquit, in Auth. de litigios. § omnem, in fi., coll. 8. Et minus malum est viam domini non agnoscere quam post agnitam retroire, infra, de apostat., quidam.

Id est, in uxore dimissa et sponsa non admissa.

Scilicet ut eam recipiat vel non recipiat.

Sic patet quod iuramentum quandoque potest servari sine interito salutis aeternae, et tamen non tenetur illud servare. Sed hoc ideo est, quia honestas intelligitur in hoc iuramento, ut si res in eodem statu permanet, id enim tacite agitur, 22. q. 2, ne quis; et ff. de solut., cum quis. Sed si iuramentum non posset servari sine interitu salutis aeternae, vel si esset contra leges vel bonos mores, servari non debet, supra, de iureiur., tua nos 2; et supra, de iureiur., Quintavallis; et ff. de leg. 3, si quis, in princ.; et ff. de iure pat., adigere. Secus esset si mulier laberetur in facultatibus. Sed quid si per violentiam opprimatur sponsa de futuro? Videtur quod nihilominus teneatur cum ea contrahere, arg. 32. q. 5, re vera; ff. de adulter., si uxor § si quis plane. Sed non est verum, 27. q. 2, raptor; et 27. q. 2, statutum; et 22. q. 4, finge; et 22. q. 4, ille. Et ita punitur sine culpa, sed non sine causa.

Quasi dicat non, quod verum est in sponsa de futuro, infra, de coniug. lepr., litteras. Sponsam vero de praesenti ducere tenetur, quia non reperitur casus nisi unus in quo possit eam dimittere, infra, de conver. coniug., ex publico.

Quasi dicat non tenetur eam admittere.

Istud quamvis non est adversativum sed causativum, et ponitur quamvis pro quia.

Ut votum simplex, 27. dist., si vir. Sic 15. q. 1 § sicut ergo, ubi dicitur: non omnia quae impediunt ordinandum deiiciunt ordinatum.

Aliquis iuravit quod super nullo crimine accusaret uxorem suam. Quaeritur an istud iuramentum sit servandum? Ad quod respondet Papa, illud etc.

Nam pactum illud non valet, si quis paciscatur ne alium accuset de crimine nondum perpetrato, ff. de pacti., si unus § pacta; et ff. de pacti., si unus § illud. Tamen de crimine iam commisso pacisci potest ne de eo agatur, ff. de pacti., si unus § pacta; et infra eodem capitulo, vers. non solum septies etc. Nec illud pactum tenet, ne dolus praestetur, ff. de regul. iur., contractus. Talia enim pacta contra publicam utilitatem esse videntur, quia per ea invitantur homines ad peccandum impune. Simile ff. de pac. dotal., convenire; et supra, de consuet., ex parte. Et quia publicae utilitatis est, ne crimina remaneant impunita, infra, de sent. excom., ut famae et ff. de solut., Stichum § 1; et ff. ad leg. Aquil., ita vulneratus, in fi.

Quia frater aut soror non est servituti subiectus in huiusmodi, 28. q. 1, si infidelis; et infra, de divort., quanto. Iuxta illud: spernas spernentem vel blasphemare volentem // vel te credentem scelus ad mortale trahentem // nam sunt absque mora sic vincula rupta priora. Vincen.

32. q. 1, sicut crudelis; et ff. de adulter., ex lege § 2; et ff. de fur., qui vas § 1; arg. infra, de adult., si vir.

Ethnos, id est, gens. Inde ethnica, id est, gentilis.

Ultimo, scilicet ubi iuravit non accusare eam de adulterio, et ita potest se quis obligare pacto ad non accusandum, infra, de accusat., veniens. Arg. contra ff. de pacti., si unus § illud; et ff. de pacti., si unus § pacta; et ff. de pac. dotal., convenire. Hoc solutum est supra, in notula nam illud.

Et ita pactum et iuramentum valet quatenus tangit rem familiarem, non in eo quod publicam, ut dixi in notula nam illud.

Sed quid si nollet corrigi, nec curaret de excommunicatione? Dicit Io. quod tunc licite potest eam deserere, quia iam est contumeliosa creatori suo, 28. q. 1, si infidelis. Et sic quandoque cui praecluditur una via, alia via ad idem admittitur, ut 4. q. 3, si testes § servi neque; et hic, quia licet non possit eam accusare, poterit tamen eam denunciare. Arg. contra ff. de tutor. et curat., scire; et ff. de condi. insti., quae sub conditione § si quis; et ff. de bon. libert., quaeritur; C. si manc. ita fuer. ut man., eam; et supra, de procurat., tuae. Tanc. dicit quod non debet eam deserere, licet se non corrigat, etiam si vitae eius insidiaretur, 32. q. 5, quicquid mulier. Sed debet eam tenere in vinculis et castigare, cum hoc ei permissum sit, 33. q. 2, placuit; et 33. q. 5, haec imago; 23. q. 4, duo ista; et 7. q. 1, sicut alterius.