The Digital Decretals · Glossa Ordinaria

Delegatus a Papa causam sibi commissam alii committere voluit, ille noluit eam recipere, quaeritur utrum delegatus possit eum compellere.

C. de iud., a iudice; et infra, de appell., cum causam; et infra, de offi. deleg., quoniam Apostolica.

Non videtur quod iudex possit committere causam, nisi cum iusta causa impeditur interesse non potest, supra, de offi. deleg., si pro debilitate; et supra, de rescript., sciscitatus; C. de pedan. iud., placet nobis; ff. de iud., nonnumquam; arg. infra, de testib., in nomine; quod non est verum. Immo cum de iuris beneficio hoc habeat, potest committere vices suas, ff. de off. eius cui man. est iur., quaecumque; et supra, de offi. deleg., super quaestionum; et infra, de offi. deleg., quoniam Apostolica. Sed numquid statim credendum est iudici, cum scribit se non posse interesse? Non videtur, nisi de hoc constet, ut supra, de offi. deleg., prudentiam, 1. resp. Si enim crederetur passim cuilibet iudici, quilibet se posset malitiose exonerare cum vellet, arg. ff. de vac. mun., omnis excusatio; et ff. de vac. mun., praetor. Arg. contra infra, de re iudic., cum super, in parte decisa. Solutio: non est praesumendum quod iudex malitiose causam committat. Dubia enim in meliorem partem debemus interpretari, infra, de reg. iur., estote; et ff. de regul. iur., semper in dubiis. Et de quolibet praesumendum est bonum, nisi contrarium appareat, ut supra, de scrutin., ex parte; supra, de praesump., dudum. Et si quis dicat hoc factum in fraudem, illud debet probare, ff. de probation., quotiens operae § qui dolum.

Sic patet quod aliquis compellendus est invitus suscipere iudicium etiam homo alterius fori, C. qui pro sua iur. iud., in causarum, circa fi.; ff. de muner. et honor., munerum § iudicandi necessitas, nisi advocatus qui non potest cogi alibi quam in suo foro suscipere iudicium, C. de advoc. div. iud., sancimus, in fi.; et hoc in delegatis a principe. Sed ordinarius non potest cogere hominem alterius fori, ff. de iuris., extra territorium; ff. de tutor. et curat., sive proconsul; et ff. de tutor. et curat., cum quidam; et infra, de offi. ord., pastoralis. Sed nemo potest cogi ut arbitrium suscipiat, ff. de recepti., Labeo ait si compromisso § 1. Sed postquam suscepit debet compelli, ut in dicto §.

Iurisdictio sine coerctione nulla est, ff. de off. eius cui man. est iur., mandatam; et infra, de offi. deleg., ex litteris. Verumtamen verbum, coercendi, maiorem continet animadversionem, ff. de off. procon., meminisse, in fi. Immo qui delegat, praecipit, C. qui pro sua iur. iud., in causarum, in princ. Et praeceptum necessitatem habet, 14. q. 1, quod debet; et invitus quis delegatus, arg. ff. de muner. et honor., munerum § iudicandi; C. de advoc. div. iud., sancimus, in fi.

Puta in dignitate constitutis, supra, de offi. deleg., sane quia; 50. dist., contumaces; 45. dist., cum beatus; et infra, de maior. et obed., per tuas; et 2. q. 8, quisquis.

Arg. a toto in quantitate, arg. supra, de offi. deleg., super quaestionum § eius ergo; et 9. q. 3, cum simus, in princ.

Quae est mater omnium virtutum, supra, de offi. custod., custos ecclesiae; et 1. q. 5, praesentium.

Supra § prox.; et supra, de offi. deleg., sane quia.

Certam intelligo si in litteris appellationis fit mentio de processu causae et de appellatione interposita et de exceptione proposita. Et hoc est verum quando appellatur a gravamine ante sententiam, infra, de appell., ut debitus. Sed si appellatur a diffinitiva sententia, ibi non est necesse dicere nisi appello ab iniqua sententia a tali iudice lata, de de tali appellatione hic fit mentio, ff. de appellat., sed et si apud.

Sed pone quod iudices appellationis pronunciaverunt male appellatum, et sic confirmaverunt sententiam latam. Quaero quis mandavit sententiam executioni, utrum primi iudices vel secundi? Quidam dicunt quod primi, argumentum sumentes ex illa littera, interim executio sententiae suspendatur. Sed videtur quod eorum iurisdictio sit revocata, ex eo quod dicit iurisdictionem priorum iudicum videmur revocare, arg. C. de episcopal. aud., authen. si quis litigantium. Et ideo melius videtur quod secundi iudices debeant eam mandare executioni, ut dicit Tanc. Et quod secundi hoc facere debeant, videtur quia si iudices appellationis confirmarent sententiam ultima die anni a tempore appellationis, patet quod primi iudices non possunt eam mandare executioni, cum iurisdictio sua quo ad omnia expiraverit, supra, de offi. deleg., quaerenti. Sed illud est verum ubi non est appellatum, sicut videmus quod iudices appellationis ante diffinitivam sententiam, si pronuncient appellationem legitimam, procedunt postea in principali, infra, de appell., ut debitus; et infra, de appell., cum in ecclesia. Et etiam idem est in diffinitiva quandoque, C. de reb. credit., generaliter § et si iudex. Sic dicendum est quod illi qui confirmant diffinitivam sententiam debent facere quod superest ad faciendum. Sed sive primi sive secundi hoc faciunt, non refert quantum ad effectum sententiae. Si primus iudex fuit ordinarius, satis potest dici quod exequetur ipse suam sententiam, cum sua iurisdictio sit perpetua. Sed videtur quod secundus iudex debeat potius eam exequi, quia ex secunda sententia agitur per actionem in factum, et non ex prima, ut notatur infra, de offi. deleg., coram; et ff. de his qui not. infam., furti. Et ideo iudex appellationis eam debet exequi, non primus.

Ad intelligentiam eius quod hic dicitur, nota quod est executio mera et est executio mixta. Mera executio dicitur quando partibus praesentibus cognita est de causa ab aliquo, et ille mandat alicui quod sententiam suam exequatur, C. de execut. rei iud., executorem. Talis executor non debet audire exceptiones, et de tali executione hic loquitur, et C. de execut. rei iud., si ut proponis; et infra, de re iudic., de caetero; et ff. de iud., si praetor, 1. resp., ubi sententiatum fuit contra absentem. Et expone si sciat illam sententiam latam iniustam, id est, contra ius litigatoris latam, quia super hoc nullam habet cognitionem, ideo dicit, et si non cognitio sed executio, etc., unde illam debet tantum simpliciter mandare executioni. Secus si sciat illam nullam, ut si esset lata auctoritate falsarum litterarum, infra, de crim. falsi, super eo. Unde iudex delegatus non habuit iurisdictionem, vel per falsa instrumenta, vel per dolum adversarii. Et si ista obiiciantur coram executore isto, supersedere debet executioni dummodo malitiose vel calumniose huiusmodi non proponantur, et tunc refert negotium superiori, infra, de re iudic., de caetero; et supra, de offi. deleg., si quando; et C. si ex fals. inst. vel test., iudicati; et ff. de iud., si praetor § Marcellus. Calumniose ideo dixi quia si hoc esset, non deberet differri executio, C. ad leg. Corn. de fals., satis aperte, ubi crimen falsi obiiciebatur causa morandae solutionis, et ideo executio non differtur, cum salva sit ei postea quaestio falsi, ut ibi. Mixta dicitur executio quae habet cognitionem annexam, ut cum Papa mandat alicui restitui rem suam vel mandat alicui dari beneficium coram tali executore. Admittuntur legitimae exceptiones quantumcumque absolute scribat, supra, de offi. deleg., ex parte tua; et 25. q. 2, et si non cognitio; et supra, de rescript., si quando; et supra, de rescript., cum adeo; et supra, de aetat. et qualit., accepimus. Et nota quod a mero executore non appellatur, nisi excedat modum executionis, C. quor. app. non rec., ab executione; et infra, de re iudic., quod ad consultationem, in fi.; et 2. q. 6, ei qui § sunt etiam quorum, vers. ab executore; et supra, de offi. deleg., super quaestionum § verum; et supra, de offi. deleg., super quaestionum § porro. Sed ille non dicitur proprie executor sed auditor, ut ibi dicitur. Sed a mixto executore bene appellatur si non admittat legitimam exceptionem, vel alias partes gravaverit, infra, de appell., dilecto filio; et infra, de appell., ut debitus; supra, de aetat. et qualit., accepimus. Item nota quod non semper obediendum est iudici, si evidenter iniquum est mandatum ipsius, sive contra ius, 23. q. 1, quid culpatur; et 11. q. 3, non semper; et 11. q. 3, si dominus ea; et 11. q. 3, Iulianus imperator; 50. dist., si quis praepostera. Secus si alias fuerit iniustum, 23. q. 5, lex aeterna; et 23. q. 5, cum minister. Licet non sit obediendum iniquo praecepto iudicis, ut dicunt iura hic proxima signata. Hoc praeceptum iam non dicitur iniquum, immo iustum est, id est, de rigore iuris indictum, et ideo est exequendum, nam ex quo sententia lata est, licet iniusta et contra ius litigatoris a qua non est appellatum, elapso decennio de iuris rigore mandanda est executioni, arg. C. ut lit. pend. vel post prov., qui licitam. Spontanea enim appellationis omissio turpitudinem purgat, quae sententiae inerat, arg. ff. de condi. ob turp. caus., si ob turpem. Vel si appellavit secundo et succubuit, et hoc etiam de rigore iuris introductum est, nec litem debet refricare sententia lata, ut aliquis sit litium finis, infra, de dolo et contu., finem; et infra, de dolo et contu., venerabilis. Si per iniuriam iudicis sit damnatus, conqueratur de ipso, infra, de empt. et vend., si venditori; C. de evict., si per imprudentiam; et Inst. de oblig. quae ex del. nasc., in princ.

Arg. contra Hug. et eius sequaces qui dicunt quod iudex non debet ferre sententiam secundum allegata, si habeat conscientiam laesam in contrarium, sed debet causam alii delegare. Sed si non posset alii delegare, cum sit subdelegatus a delegato, quid fieret secundum eum? Trepidaverunt timore ubi non erat timor. Pronunciet ergo in nomine Domini secundum allegata, et deponat conscientiam laesam, 3. q. 7, iudicet. Et iudex qui contra conscientiam aliquid facit in gravamen partis, punitur, ut in decretali Inno. iiii infra, de re iudic., extravag. cum aeterni.

Simile 18. dist., si episcopus. Per hoc patet quod haec clausula, si non omnes, etc., non spectat ad temporales impotentias, quia secundum hoc iudex qui quandoque non posset interesse non posset alii committere vices suas. Sed videtur quod iudex iste potius teneatur obedire mandato Papae quam archiepiscopo vel regi, ut 11. q. 3, qui resistit; ff. de re iud., contra pupillum. Sed cum utrique possit obedire diversis temporibus, vel etiam eodem utrique, obedire tenetur, ff. de oper. lib., duorum libertus. Immo propter propria commoda potest deferere iudicium, ff. de iud., si longius.

Forte ad interesse vel potest ei imponere mulctam, id est, poenam pecuniariam, C. de sport., omnibus iudicibus. Vel ad arbitrium iudicis, ex quo poena statuta certa super hoc non est, supra, de offi. deleg., de causis, in fi. Vel excommunicet illum, quia impedit iurisdictionem iudicis, ut supra, de offi. deleg., quia quaesitum; et supra, de offi. deleg., praeterea.

Hoc semper est faciendum, infra, de appell., cum speciali.

Supra, de offi. deleg., super quaestionum § si vero; et supra, de offi. deleg., super quaestionum § nos autem; et ff. a quib. app. non lic., tractandum. Dic quod speciale est hoc ut iudex delegatus possit committere causam remota appellatione, in odium illius qui procuravit absentiam iudicis. Sed hodie locum hoc non habet, quia appellatio ipso iure remota est, unde nullus potest appellare ab aliquo iudice nisi gravetur, infra, de appell., ut debitus. Vel dic quod non committit appellatione remota, sed auctoritate huius decretalis, subdelegatus procedit appellatione remota, et statutum fuit hoc in casu isto quod subdelegatus procedit appellatione remota in odium illius qui procuravit absentiam delegati. Ita non est contra, quod satis patet per hanc decretalem. Et eodem modo intelligitur infra, de offi. deleg., cum R, ubi dicitur quod delegatus causam committit appellatione remota. Sed illud fit ex praecepto Papae non per commissionem delegati, quia delegatus nihil committit ubi iudex electus procedit appellatione remota auctoritate illius decretalis infra, de offi. deleg., cum R, secundum tenorem primarum litterarum. Ber.