The Digital Decretals · Glossa Ordinaria

Quae infra sequitur, et incipit, licet cui, etc. Et protenditur usque ad § intentionis.

Quae est supra, de offi. deleg., cum te. Et ista ponitur statim, scilicet, ibi, si super causa, etc., usque ibi, nos autem statuimus.

Immo corrigit qui interpretatur, ff. ad Tert., sive ingenua sive libertina § qui operas.

Litis contestationem, ut probatur infra § porro, vers. unde si forsan.

Ad Papam, scilicet.

Arg. contra infra, de offi. deleg., pastoralis, in fi. Sol. ut ibi infra, de offi. deleg., cum R, ad fi.

Hoc ideo dicit, quoniam nullus potest committere causam appellatione remota nisi princeps, quia privilegium est principis, ff. a quib. app. non lic., tractandum, in fi.

Ergo si ordinarius delegat aliquem articulum causae alicui, ab eo appellari non potest, nisi modum excedat, prout sequitur in littera.

Executor dicitur proprie qui rem iudicatam ducit ad effectum, C. de execut. rei iud., executorem. Et talis executor partes iudicis sibi vendicare non debet, quia non habet aliquam cognitionem, C. de execut. rei iud., si ut proponis. Hic autem improprie dicitur executor qui aliquem certum articulum examinat et de eo cognoscit. Et ideo praesumit non tam cognitorem quam executorem, puta de aliqua exceptione, utrum testis sit admittendus vel de aliquo consimili, ita quod nullam iurisdictionem habeat, sed tantum exequatur mandatum et faciat quod iniunctum est. Et si quid dubii fuerit, debet referre delegato, et a tali non appellatur nisi modum excedat, ut hic dicitur. Et posset forsitan dici quod talis auditor habet iurisdictionem et coerctionem, arg. infra, de offi. deleg., ex litteris. Et tamen non potest ab eo appellari, nisi modum excedat. Hodie vero nullus potest appellare ipso iure, nisi ipse gravetur qualiscumque sit iudex, et in quocumque articulo potest appellari ab eo cui commissa est iurisdictio cum cognitione, si aliquam partem gravaverit, infra, de appell., ut debitus. Et ideo nihil operatur quod dicit, appellatione remota.

Quod si fecerit, appellatur ad delegatum non ad delegantem, infra § porro.

Supple nec potest recusari, dummodo, etc., quod patet in § verum, ubi Papa ostendit qualiter constitutio sua sit intelligenda.

Hoc videtur obviare decretalem Alexandris a contrario sensu.

Exordium litis potest appellari quo ad perpetuandum rescriptum, citatio supra, de offi. deleg., gratum; et infra, de offi. deleg., licet; et infra, de offi. legat., nemini; et infra, de for. compet., proposuisti; et C. de praescri. trig. vel quad. ann., sicut in rem. Vel quo ad faciendam rem litigiosam oblatio libelli reo insinuata, C. de litig., authen. litigiosa. Proprie vero exordium litis est litis contestatio. Tunc enim praestatur sacramentum de calumnia, infra, de iuram. calumn., cum causam; quod debet fieri in exordio litis, C. de iureiuran., cum et iudices. Et ex tunc, id est, post litis contestationem, tenetur de fructibus etiam bonae fidei possessor, C. de rei vend., certum.

Id est, cognitionem cum calculo sententiae quae imponit finem causae, ff. de recepti., diem autem; ff. de re iud., res iudicata.

Si gravatur; alias hodie ante sententiam non appellatur, infra, de appell., ut debitus; et infra, de appell., interposita.

Ex hoc probat quod is cui committi litis contestatio et causae decisio iudex est, et ab eo potest appellari.

Id est, unam partem uni, et aliam alii.

Nisi causa sit criminalis, quae non delegatur; arg. 9. q. 3, salvo, ubi dicitur, in conspectu omnium, etc., licet a principe possit delegari, 23. q. 4, illud; et ff. de testi., testium § item divus. Vel nisi sit iudex appellationis, qui secundum leges nihil potest delegare, C. de iud., authen. ad haec. Secundum canones secus est, de quo autem hic fit mentio cui derogatur per hanc decretalem, saltem quod delegatus quicumque sit, vel causae principalis sine appellatione potest committere vices suas secundum tenorem huius decretalis.

Istud obtinet secundum leges, ut iudex coram eo in principio faciat litem contestari, et per se ferat sententiam. Media vero committat consiliariis suis, sed semel etiam audiat negotium in medio, in Auth. ut defun. seu funer. § illud, coll. 5; et in Auth. ut defun. seu funer. § sancimus igitur contestationes, coll. 5; in Auth. de exhib. et intro. § si vero, coll. 5; et C. de iud., authen. ad haec. Secundum canones aliter, ut hic diciter. Item secundum leges tantum suis consiliariis committit iudex examinationem, ut in dicta authentica, C. de iud, authen. ad haec; et in Auth. de iudicib. § si quis autem, coll. 6. Secundum canones committit cuicumque vult, infra, de offi. deleg., pastoralis.

Hoc non habet locum quando committit finem.

Cui principium vel finem committit secundum quod determinatur infra, § proxima. Quandoque ad Papam, quandoque ad ipsum delegatum potest appellari.

Supple vel recusari, nisi merito, etc.

Non statuit, sed consulendo dixit, dummodo de partium deputetur assensu ne possit recusari. Ber.

Et ideo postea recusari non potest, semel enim iudex electus recusari non potest, supra, de offi. deleg., insinuante; et 3. q. 3, offeratur; et 32. q. 5, horrendus. Appellare tamen possum ab eo, non tamen eum recusare, ff. de appellat., ex consensu; ff. qui satisda. cog., arbitro; licet sit contrarium arg. infra, de re iudic., causam quae, non est contrarium, quia ibi fuit appellatum. Et quod dicit ibi in confirmatione sententiae, quod de communi consensu fuit causa commissa, illa non fuit causa quare sententia fuit confirmata, sed quia appellans non probavit quod sententia fuisset iniqua. Item contra 2. q. 6, a iudicibus, sed illud loquitur de arbitris compromissariis a quibus non appellatur, C. de recepti., ex sententia. Item arg. quod assessor qui participat examinationi causae et similibus, ff. de off. asses., omne. De consensu partium est eligendus, arg. hic, et 2. q. 6, placuit; et 11. q. 1, clericum cuiuslibet. Sed si partes non conveniant, eligat iudex non suspectum, arg. infra, de appell., cum speciali; et infra, de offi. deleg., pastoralis, in fi. Et illum recipiant partes etiam invitae, quia iudicium in invitum redditur, ff. de ver. oblig., inter stipulantem § 1, vers. non forsan et praecedentibus verbis; ff. de ver. oblig., inter stipulantem § si vero; et ff. de ver. oblig., inter stipulantem § quando vero.

§ iste respicit § nos, et proxima, et § verum.

Non tamen iudicis dandi licentiam committere potest, licet illud sit de iurisdictione, ff. de iuris., imperium, in fi. Nec potest committere remota appellatione, et hoc ideo quia illam non habet ex commissione, sed a lege, C. de iud., a iudice; et infra, de offi. deleg., pastoralis, 1. resp.; et infra, de offi. deleg., quoniam Apostolica, unde in alium eam transferre nequit. Et sic hoc saltem non transfert in alium, quia si hoc posset subdelegatus, posset alium delegare, quod esse non potest, infra, de appell., cum causam. Praeterea qualiter potest abdicare a se iurisdictionem, saltem sine licentia eius a quo habet eam, ut ff. de off. procon., solent, 1. resp. Cum teneatur exequi mandatum ipsius etiam si sit per quamdurum, 19. dist., in memoriam; et 100. dist., contra morem. Licet enim iudex committat totam causam alicui, nihilominus retinet iurisdictionem, licet alius habeat exercitium illius causae, ff. de off. eius cui man. est iur., quaecumque § ulti.; ff. de iuris., more; et ff. de iuris., et quia; et revocare potest quando vult, ff. de iud., iudicium. Dicas quod leges illae omnes quae dicunt quod non potest abdicare a se iurisdictionem, et proxime ad hoc inductae, intelliguntur de iudicibus ordinariis, et illi possunt quandocumque revocare etiam si totam causam committant. Sed in delegato secus est, cum proprium nihil habeat, sed eius qui mandavit, ff. de off. eius cui man. est iur., quaecumque § qui mandatam. Et ideo nihil reservat si totam iurisdictionem committit. Sed numquid delegatus potest committere totam causam retenta sibi executione sententiae? Satis videtur quod possit, quia illud est de iurisdictione sua, sed tunc ad eum appellari non posset, quia nihil habet iurisdictionis quantum ad eum appellari non posset, quia nihil habet iurisdictionis quantum ad cognitionem causae, sed solam executionem, unde ulterius partes iudicis assumere non potest, C. de execut. rei iud., si ut proponis. Tanc. dixit quod non potest, quia sententiando desinit esse iudex. Sed illa non videtur ratio quia ille non sententiat, et quantum ad executionem durat iurisdictio, infra, de offi. deleg., pastoralis. Et secundum dictum Tanc. delegatus non posset exequi sententiam suam, quod falsum est, supra, de offi. deleg., significasti. Ber.

Lex indistincte dicit, quod si delegatus committit alii causam, ad eum est appellandum, C. qui pro sua iur. iud., in causarum. Et illa intelligitur secundum istam, quando non committit totum, vel aliter secundum leges. Item aliud contrarium videtur, ff. quis a quo appel., quod dicitur, in fi., ubi dicitur quod si iudex delegatus delegat alii causam, si ab illo ultimo appelletur, non appellabitur ad ipsum qui eum dedit, sed ad iudicem illius qui dedit illum a quo appellatur. Et ita contradicit huic quod dicit, non ad eum, sed ad nos. Et intelligas illam secundum istam, ut dictum est de alia, quia ibi totum commisit. Et ita concordat huic quando totum commisit, C. qui pro sua iur. iud., in causarum. Vel aliter secundum leges, et aliter secundum canones.

Maxime, quia idem esset si non sit remota, quia utroque casu appellatur ad eum et non ad Papam, et quia ipso iure hodie remota est ante sententiam, infra, de appell., ut debitus. Alii contradicunt quod si non est remota appellatio in litteris, appellatur ad Papam omisso delegato ipsius, sic potest appellari ad Papam ab illis iudicibus quolibet medio omisso. Quod prius dixi, verius credo, arg. supra, vers. quod si super, etc., cum te consulente, etc.

Ad Papam.

Talis potius dicitur habere notionem quam iurisdictionem, ff. de re iud., praetor ait, in princ. Et dic notionem, id est, cognitionem et iurisdictionem, ff. de ver. sig., notionem.

Supple vel recusetur pro eo quod merito, etc.

Scilicet, Alexandri, quae ponitur in princ., vers. quod si super causa. Et hoc interpretatur in quo casu illa intelligatur.

Id est, coram delegato a Papa. Et ideo in isto casu causa suspicionis non probatur coram arbitris, cum alias generale sit, quod causa suspicionis probari debet coram arbitris, infra, de appell., secundo; et infra, de appell., cum speciali. Idem credo si ordinarius delegat causam.

Simpliciter committens vices suas, totum commisisse videtur, infra, de iure patron., ex litteris; et infra, de dona., pastoralis; et arg. optima ff. de tutel., qui habet, in fi.; et C. de excus. et temp., si curatores; et optimum arg. infra, de offi. deleg., venerabili, ubi est hoc expressum, quia functus est officio suo vices suas committendo, ut ibi dicit.

Hodie non habet locum hoc quod dicit, non potest appellatione remota procedere, quia ipso iure appellatio remota est, infra, de appell., ut debitus. Et ita propter hoc non vitiatur iurisdictio istius qui recipit commissionem a socio, quia et si vitiatur sua iurisdictio per alterius commissionem, relevatur ipso iure, ut ab illo non appellatur nisi gravetur, per illam decretalem infra, de appell., ut debitus.

Hoc enim non potest, cum sit delegatus ab alio quam a principe, infra, de appell., cum causam; ff. de off. procon., legatus; et C. de iud., cum praetor § 1; ff. quis a quo appel., quod dicitur. Arg. contra infra, de re iudic., cum Bertholdus; sed illa non tenet in hoc per decretalem praedictam, infra, de appell., cum causam. Item hic habes quod minus dignum trahit ad se magis dignum, arg. supra, de temp. ord., litteras; et supra, de offi. deleg., cum super. Arg. contra infra, de consecr. eccl. vel alt., quod in dubiis; et infra, de celeb. miss., cum Marthae § praeterea potest dici; et C. de pet. hered., hereditatis; et 13. q. 2, non aestimemus; et ff. de solut., si alieni; et C. de appellat., praecipimus § ulti. Item habes quod cum res transit de una persona ad aliam, non transit cum suo privilegio vel sua causa, vel honore vel onere, sic 12. q. 2, qui manumittitur. Arg. contra 16. q. 1, si quis laicus; et infra, de pignor., ex litteris. Sic quandoque aliquod ius inefficax est apud unum, et si ille mandet illud ius alii, efficax est apud illum, supra, de elect., suffraganeis; ff. de novat., doli mali.

Hic patet ex isto § quod quando dicitur in commissione: quod si ambo in causa procedere non potestis, alter nihilominus procedat; quod ille qui non potest interesse, potest committere vices suas. Sive ergo apponatur clausula illa: quod si ambo, vel: quod si non omnes, etc.; sive non apponatur, iudex potest semper committere vices suas, cum habeat illud a lege, infra, de offi. deleg., pastoralis; et infra, de appell., cum causam; et C. de iud., a iudice. Hic consuevit illud quaeri, utrum coniudices teneantur admittere subdelegatum a coniudice suo, qui interesse non potest? Et videtur quod non, quia iam extat conditio, infra, de offi. deleg., coram; et ibi statim quaestione explicabimus. Sed illud quaeritur an invitis partibus iudex possit causam alii delegare? Utique, cum hoc habeat a lege, ut dicunt iura praedicta, et infra, de offi. deleg., quoniam Apostolica, 1. resp. Et ita nulli facit iniuriam qui utitur iure suo, supra, de elect., cum ecclesia. Sed quaeritur utrum delegatus postquam commisit vices suas in totam, an possit postea revocare? Videtur quod sic, nam iudicium solvitur vetante eo qui iudicare iussit, ff. de iud., iudicium. Dicas quod si ille cui commisit suscepit subdelegationem, et ea uti coeperit, postea eam revocare non potest, infra, de offi. deleg., venerabili. Si vero non vult suscipere, tunc posset nihilominus postea procedere, alioquin poterit eam bene re integra revocare, quia verba intelligenda sunt cum effectu, infra, de cleri. non residen., relatum; ff. quod quisque iur., hoc edictum § haec autem verba. Et ita notaverunt in hac decretali Inno. iiii et Gott., supra, de offi. deleg., super quaestionum § porro, in verbo illo: totam. Et idem dicit Inno. iiii infra, de offi. deleg., venerabili. Sed sola commissio non sufficit etiam si subdelegatus eam receperit, nisi sequatur citatio quominus eam revocare possit, et ita sententiavit Inno. iii ut notatur in decretali infra, de offi. deleg., venerabili, quod patet ex eo quod mortuo delegato re integra subdelegatus postea procedere non potest, infra, de offi. deleg., licet. Et eadem ratione mortuo subdelegato re integra delegatus resumit iurisdictionem hac ratione, quia iurisdictio delegati re integra existente apud subdelegatum non est plene translata, nec legatus plene dicitur functus officio suo, nisi citatione secuta per subdelegatum, ut patet in decretali infra, de offi. deleg., venerabili. Tanc. dixit quod si subdelegatus recepit subdelegationem, postea revocari non potest, et idem dixit B., sed postea mutavit, ut supra dicitur. Ordinarius quandocumque potest revocare iurisdictionem, in quo casu intelligitur illa lex, ff. de iud., iudicium; et ff. de off. procon., solent § 1. Sed si partem iurisdictionis delegatus sibi retinuit, potest revocare supra, de offi. deleg., super quaestionum § porro; et per legem ff. de iud., iudicium. Sed pone quod unus delegatorum committit consocio partem iurisdictionis, si ille gravaverit partem ad quem appellabitur ad condelegatum? Non, quia par est illi, et a pari ad parem non appellatur, ff. de appellat., appellandi; et 2. q. 6, anteriorum § illo videlicet; infra, de appell., dilecti filii 3. Nec consocius a quo appellatum est posset cognoscere, immo si hoc vellet hoc ipso perderet iurisdictionem, supra, de offi. deleg., cum super. Arg. contra ff. quan. appel. sit, si quidem § sed et si praeses; et ff. quan. appel. sit, si quidem § solent. Ibi appellatur ab ordine et praeside ad ipsum praesidem tantum, arg. 17. dist., multis. Ibi enim appellatur a metropolitano ad concilium in quo ipse habet interesse, et ita in hoc casu appellabitur ab isto ad eum et condelegatum. Quidam dicunt quod bene valet appellatio ad ipsum et condelegatum, et idem est si unus committit alii a suo iudice, quia si tunc appellatur ab illis, appellari debet ad ipsum et condelegatum, arg. huius § per contrarium sensum. Credo quod in nullo istorum casuum taliter sit appellandum. Si enim unus vellet confirmare illud quod fecit, et alter cassaret, nihil esset. Dic ergo quod ad superiorem in talibus est appellandum, intelligendum est quando unus solus est iudex, vel si plures essent, omnes committunt alii vel uni soli retenta sibi parte iurisdictionis vices suas; alias qualitercumque permisceas, semper est appellandum ad Papam, quicquid alii dicant. Et hoc idem dicit Laur. propter rationes praemissas, et idem sequeretur quod unus solus posset procedere, quod non est verum, praecipue quando causa committitur simpliciter sine clausula illa: quod si ambo, etc. Sed dicunt, si esset in litteris illa clausula: quod si ambo, vel: quod si non omnes, etc., tunc potest procedere delegatus, quia reservavit sibi aliquid de iurisdictione, quia tunc extat conditio, quia ille a quo fuit appellatum non debet cognoscere de appellatione. Sed hoc non credo, quia non intendit Papa delegare istis causam principalem et appellationis. Ber.

Scilicet, Alexandro in antiqua compilatione, de appell., nos in eminenti.

Quia in totum commisit, ergo a contrario si reservavit sibi iurisdictionem ad ipsum delegatum appellari, et hoc potest respicere quod sequitur: eius ergo, etc.

Supra, de offi. deleg., super quaestionum § porro, in princ.

Concludit ex praemissis tribus § porro, § quem vero; et § si vero. Et est arg. a toto in quantitate, sic infra, de offi. deleg., pastoralis § 1; et 9. q. 3, cum simus. Et hic respondet secundo articulo quaestionum.

Lite coram se prius contestata, et idem est ante litis contestationem.

Nec poterat recusari, nisi, etc.

Et re vera a gravamine, quia periculosum est sub iudice litigare suspecto, 3. q. 5, quod suspecti; et infra, de appell., cum speciali. Unde quicquid fit post appellationem legitimam, debet in irritum revocari, supra, de offi. deleg., cum causa; et hic in fi.