The Digital Decretals · Glossa Ordinaria

Sed si hoc in illa translatione potestatis non fuisset expressum, poterant eligere undecumque vellent, supra, de elect., in causis. Quid iuris sit super hoc dictum est supra, de elect., cum inter canonicos.

Ad hoc non tenebatur secundum hanc formam.

Potest enim minor iudex examinare de aetate an sit dignus venia aetatis, et docere poterit super hoc principem, C. de his qui ven. aet. impetr., omnes; non tamen in aetate dispensare potest; C. de his qui ven. aet. impetr., eos qui veniam aetatis principali. Sed bene potuit iudicare ipsum non pati defectum, et si minor fuisset, debuit cassare electionem, supra, de elect., dudum ad audientiam. Sed dispensare non potest nisi solus Papa. Sed numquid episcopi possunt dispensare ut minor promoveatur ad honores? Videtur quod non per id quod habes supra, de elect., cum in cunctis § inferiora; et infra, de aetat. et qualit., eam te. Ibi praecipit Papa quod nullus promoveatur nisi sit aetatis legitimae, infra, de elect., nihil est, ubi punitur graviter qui hoc facit. Et sic huiusmodi dispensatio illis prohibetur. Dicunt quidam quod episcopi possunt dispensare in hoc contra concilium, licet de facto hoc faciant quandoque. Et est simile, quia cum illegitimo dispensare non possunt, ut promoveatur ad honores; infra, de fil. presbyt., nimis; et infra, de fil. presbyt., dilectus, ubi dicitur quod cum illegitime natis solus Papa dispensat, quod illi prohibeantur ab honoribus, dicitur in concilio Pictaviensi, infra, de fil. presbyt., ut filii. Qua enim ratione episcopi non possunt contra illud concilium dispensare, eadem ratione dico quod non possunt dispensare contra concilium Lateranensem et contra concilium generale, infra, de elect., nihil est, ubi puniuntur qui hoc faciunt, quod est magis 2 celebre concilium, in quo prohibetur ne minores ad dignitates praemoveantur, supra, de elect., cum in cunctis, in princ. § inferiora. Et ideo stabimus illis conciliis et legibus praedictis, ex quo non invenio concessum per canones quod minores iudices possint dare veniam aetatis, infra, de nov. oper. nunc., intelleximus. Ubi enim iura canonica non contradicunt legibus, immo concordant, illis stabo.

Si hoc verum fuisset, nihil valuisset eorum electio, supra, de rescript., cum dilecta; et ff. mand. vel cont., diligenter.

Quibus dignior locus debetur, 8. q. 1, illud; et 63. dist., metropolitano; et 61. dist., miramur, ad fi. Et is gradus caeteros antecedit, quem labor prolixior vel stipendia meliora fecerint anteire, C. de off. magist. offic., nemo.

Sic infra, de re iudic., cum olim.

Sic ergo in causa spirituali praestat excipiens iuramentum calumniae, sive quod malitiose hoc non proponit; sic infra, de testib., constitutis 1; et infra, de testib., praesentium; et infra, de restit. spol., litteras; et infra, de except., pastoralis; licet directe agens non praestet huiusmodi iuramentum, ut infra, de iuram. calumn., litteras. Et hoc fuit ratione praesumptionis. Praesumitur enim quod malitiose excipiant, ex quo tot praesumptiones sunt pro electo, quia secundum leges praestatur iuramentum quandoque in exceptionibus, licet a principio praestetur super tota lite, in Auth de testi. § si vero, coll. 7; infra, de testib., ultra. Vel dic quod licet causa sit super re spirituali, quod etiam directe agens praestabit iuramentum calumniae, ut si agatur ad restitutionem rei spiritualis, infra, de restit. spol., litteras; quia sic non agitur spiritualiter. Item si agatur spiritualiter, iuramentum de veritate dicenda praestatur, infra, de elect., dudum ecclesia; et infra, de iureiur., ex litteris. Sed ibi in causa ecclesiastica iuratur de veritate dicenda.

Istis enim creditur quasi duobus testibus. Sed numquid fuerunt isti testes in propria causa vel quasi? Non, sed super eo quod factum est coram ipsis de facto alieno, arg. C. de fideicomm., quaestionem; et Inst. de testam. ordin. § legatariis. Nam iudici creditur de his quae coram ipso aguntur, 18. dist., de conciliis. Arg. multo fortius istis qui toti negotio interfuerunt, arg. C. de adulter., adulterii; C. ad leg. Corn. de sic., si forte. Sed non est verum quod iudicibus credatur, nisi quatenus, etc., infra, de probat., quoniam. Unde melius videtur quod licet isto suspecti essent et de facto suo quodam modo dicant, admittitur eorum testimonium in defectum probationis, arg. C. de haere., divinam, in fi.; et 4. q. 3, item in criminali, vers. item secundum, 2. resp.

Sed videtur quod isti canonici debuerunt audiri ad hoc probandum, quia talis negativa, nos non consensimus, potest probari, infra, de probat., tertio; et negativa indirecte probari potest, infra, de testib., ex tenore. De hac materia dictum est supra, de elect., bonae 1. Sed hic ideo non sunt admissi ad probandum, quia examinatio illa facta fuit secrete et sigillatim, unde quilibet eorum esset singularis, quia non posset directe nisi de se; sic infra, de accusat., cum dilecti, in fi. Quia singularis testis non probat, sed si publice facta fuisset illa examinatio sive nominatio, tunc probari posset saltem indirecte, ut infra, de probat., ex litteris.

Audiatis quid utraque pars proposuerit ad probandum formam, secundum quam eligendi potestas tribus dicitur commissa fuisse, sive concessa, et si, etc. Haec littera est in antiqua decretali.

Qualiter compelluntur canonici probare formam traditam illis electoribus et non archidiaconis? Hoc potest esse duabus de causis. Quarum prima est praesumptio, quae multum faciebat pro eo, videlicet, quod iam erat electus et confirmatus. Secundus est quia ad hoc se obligavit ille, sicut patet in fine decretalis, ubi dicit quod ad hanc poenam obligavit.

Id est, nullam pronuncietis.

Alioquin si se non obligasset, poena esset in arbitrio iudicis, cum certa poena hic statuta non sit, ff. de iure delib., si servus; infra, de accusat., super his; et infra, de offi. deleg., de causis. Sic habes hic quod aliquis obligat se sub poena benefici sui, infra, de crim. falsi, ex continentia. Item obligatur aliquis sub poena ordinis vel anathematis, 1. q. 7, quoties cordis; et de conse. dist. 2, ego Berengarius. Item et sub alia poena pecunaria, 23. dist., quamquam; et 25. q. 2, quaecumque; et infra, de arbitr., dilecti. Arg. contra quod sub poena beneficii non possit aliquis obligari, C. quae res pign. oblig. poss., spem. Hodie vero certa poena statuta est contra illos qui se opponunt contra electos, sive impugnant electionem, infra, de elect., extravag. statuimus, in concilio Lugdunensi Inno. iiii.

Sed numquid obstabit aliis haec sententia volentibus agere contra electum? Sicut videmus circa crimina et populares actiones, infra, de accusat., de his; et 23. q. 4, si illic; et ff. de procur., non cogendum § qui ita; ff. de popul. act., sed si; nec enim de delicto unius hominis saepe est quaerendum, ff. naut. caup. stab., licet. Videtur tamen quod illis solum qui praesentes fuerint debeat praeiudicari, 2. q. 5, habet hoc; et 2. q. 5, Mennam; infra, de accusat., veniens; sicut est in civilibus actionibus. infra, de fide instrum., inter dilectos; ibi, res inter alios acta, etc. Ad hoc dicas quod absolutio in popularibus actionibus praeiudicat omnibus etiam absentibus, nisi in duobus casibus. Unus est si quis suam iniuriam prosequitur, et probet se ignorasse accusationem ab alio institutam, ff. de accusation., si cui § 1. Secundus cum vult docere de collusione prioris accusatoris, ff. de praevaric., si is; ff. de iureiuran., eum qui § in popularibus.

Per hoc patet quod interlocutoria sententia transit in rem iudicatam, sicut et diffinitiva, infra, de testib., significaverunt. Non tamen quo ad hoc transit in rem etiam iudicatam, quin iudex etiam post decem dies possit revocare, infra, de appell., cum cessante; ff. de re iud., quod iussit. De hoc dicetur super illa constitutione infra, de appell., cum cessante.