The Digital Decretals · Glossa Ordinaria

Arg. archidiaconum habere iurisdictionem causarum matrimonialium, sic et abbas, infra, de excess. praelat., accedentibus, in fi. Sic et archipresbter, infra, de cons. et affin., ex litteris. Arg. contra 35. q. 6, episcopus in synodo; et in decretali praedicta infra, de excess. praelat., accedentibus. In his enim consuetudo servatur quae dat iurisdictionem, 9. q. 3, conquestus, in textu et in glossa consuetudo; C. de emancip. lib., si lex; et C. de emancip. lib., cum inspeximus; et supra, de arbitr., dilecti, in fi. Et ita potius cognoscunt ex consuetudine quam ex iure, arg. praedictae decretalis infra, de excess. praelat., accedentibus; et arg. ad hoc supra, de offi. archidiac., dilecto, ad fi.

Et hoc incontinenti probare volebat.

Alias si eam a se repulisset, non posset petere restitutionem, cum se ipsum expoliasset, arg. 27. q. 2, Agathosa. Sed contra credo, quod hoc non obstaret si velit ipsam rehabere qui eam expulit, quia eo ipso quod repetit ipsam, et ipsa non vult ad eum redire, intelligitur eum spoliasse. Sed numquid haberet locum pactum de non petendo? Videtur quod sic, 33. q. 5, quod duo pari. In talibus non valet pactum vel compositio, supra, de transact., ex parte. Ita quod uterque remaneat in saeculo, nullum pactum ibi valet nec absolvere se possunt, etiam si iurarent, infra, de iureiur., tua nos 2. Et etiam si voverent, arg. infra, de conver. coniug., ex parte tua, in fi. Quia confessio etiam ibi locum non haberet contra matrimonium, ut 35. q. 6, si duo; et infra, de eo qui cog. consang., super eo. Nec etiam exceptio rei iudicatae locum habet ibi unde voluntas ibi deambulatoria est, infra, de re iudic., lator; et infra, de re iudic., consanguinei.

Sub isto infra continetur quod pars mulieris econtra viri saevitiam allegabat, propter quod non erat restituenda marito.

Id est, non vult vel non expedit. Sic 32. q. 5, si Paulus, in glossa suscitare. Quoniam Papa in omnibus dispensare potest, quae non sunt contra articulos fidei vel generalem statum ecclesiae, 15. dist., sicut, in glossa fi.; et 25. q. 1, sunt quidam, cum glossa sua. Nec in his quae sunt contra substantiam monachatus, infra, de statu monach., cum ad monasterium, in fi. Nec in his quae in sui natura sunt mala, ut quod sine peccato posset quis adulterari, arg. infra, de iureiur., et si Christus § quaedam etiam. Nec potest dispensare ut simul quis habeat plures uxores, supra, de transact., ex parte. Idem credo de gradibus divina lege prohibitis, ut hic dicit. Unde proprie ponitur hoc verbum, non potest. Et ideo haec expositio, non vult vel non expedit, non habet locum hic.

Sub isto infra continetur quod quaesivit etiam, an idem esset si gradus dispensabilis, vel aliud impedimentum dispensabile allegetur, et probationes essent incontinenti paratae. Ber.

Arg. de medio spectando. Sic supra, de offi. deleg., quaerenti, in glossa aequitatis. Unde Ovidius: inter utrumque vola, medio tutissimus ibis.

Istorum opinio, scilicet quod restitutio sit facienda, multis iuribus iuvatur, et primo per decretalem supra, de restit. spol., ex conquestione; et supra, de restit. spol., in litteris; et supra, de restit. spol., item cum quis; et supra, ut lite non cont., accedens 2; C. de appellat., prius; et C. de donat. inter vir. et uxor., si maritus. Nec obstat illa decretalis supra, de ord. cognit., intelleximus, quia loquitur in petitorio, ut hic. Et infra dicitur nec obstant leges illae ff. ut in poss. legat., si is a quo; ff. ad exhib., in hac actione § ibidem; et ff. de Carb., Carbonianum § causae. Quia loquuntur in possessione adipiscenda etiam in exhibitione rei, ubi differtur missio in possessionem, si incontinenti probetur de proprietate. Et fallit in casibus notatis supra, de restit. spol., ex conquestione, et in casibus qui notantur 3. q. 1, in summa; supra, de restit. spol., olim causam.

Resume, nec exigere nec reddere debet debitum.

Id est, responsum.

Supra, de ord. cognit., intelleximus.

De quibus aliqui notantur supra, de restit. spol., ex conquestione.

In Levitico, scilicet octavo decimo capitulo, quondam propter hominum raritatem tantum duae personae excludebant a coniugio ut nec filius matrem nec filia patrem duceret. Sub lege excepit fere duodecim, matrem, novercam, sororem, neptem, amitam, mater terram, uxorem patrui, uxorem fratris. Sed hoc recepit determinationem, 8. q. 1, olim. Privignam, filia privigni vel privignae sororem uxoris, paucas tamen exclusit, ut multiplicarentur homines. Sub gratia vero, scilicet tempore Christi plurimae personae excluduntur, ut locum haberet continentia, et est illa prohibitio coniugii. Nam a fornicatione quilibet et quaelibet excluduntur. Et ita cum ecclesia in istis gradibus divina lege prohibitis non consueverit dispensare, eis oppositis non est restitutio facienda, et hoc videtur sonare littera ista.

35. q. 3, quaedam lex.

Allegatio est.

Omnibus enim iuris auctoribus aequa praerogativa servanda est, C. de vet. iure enucl., Deo auctore § is ita; arg. 19. dist., sic omnes; et 20. dist., de libellis, in fi.

Et tamen generatur. Iudices enim secundum suam opinionem sententiant, 11. dist., nolite; et infra, de celeb. miss., de homine; arg. de conse. dist. 1, praecepta. Et Papa hic loqui videtur ut magister.

Haec allegatio Gregorii est.

28. q. 1, omnes § ex his; infra, de praescrip., quoniam; et infra, de simon., per tuas 2.

Hoc secundum distinctionem illius decretalis infra, de sent. excom., inquisitioni.

Ecclesia enim nulli debet laqueum iniicere, 27. q. 1, de viduis 2.

Ergo videtur quod in secundo gradu ecclesia dispensare non possit, cum istud fuerit divina lege prohibitum, 30. q. 3, pitacium, in glossa 2. Et in Levitico prohibetur secundus gradus in consanguinitate et affinitate, ubi dicitur: turpitudinem sororis uxoris tuae, et filiae eius non revelabis. Filiam filii eius et filiam filiae non assumes. Sed contra videtur infra, de divort., gaudemus, ubi dicitur quod si pagani contraxerunt in secundo gradu, post fidem receptam debent insimul remanere. Dicas quod in Levitico prohibetur secundus gradus in descendentibus, non in collateralibus. Unde in secundo collaterali dispensare potest ecclesia. Et expone praesertim, id est, maxime. Quia si probationes incontinenti sunt paratae, non est facienda restitutio quantum ad carnalem copulam in quocumque gradu, sed multo fortius in gradibus divina lege prohibitis. Alias fiat restitutio quo ad omnia, ut infra sequitur.

Hic patet quod licet spoliator velit probare incontinenti exceptionem consanguinitatis, tamen spoliatus prius est restituendus, si periculum animae non immineat. Quia hic mulier restituitur in caeteris praeterquam ad copulam, et tamen probationes incontinenti offeruntur. Unde tollitur distinctio quorundam, qui dicunt quod si spoliator velit statim probare exceptionem, restitutio differtur per id quod legitur ff. ad exhib., in hac actione § ibidem; et ff. ut in poss. legat., is a quo. Sed illae leges in alio casu loquuntur, ut dictum est supra.

Hoc est notabile, quod licet in causa matrimonii et aliis causis spiritualibus de calumnia sive malitia non iuretur, ut supra, de iuram. calumn., litteras. Iuratur tamen de calumnia super exceptionibus post emergentibus. Si tamen per eas alterius ius aliqualiter impugnetur, supra, de elect., cum dilectus; et infra, qui matrim. acc. poss., cum in tua; et infra, de testib., praesentium; ff. de damn. infect., qui bona § si quis stipulaturus; arg. ff. qui satisda. cog., de die § iubetur. Dicas quod ubi in principio semel lite contestata iuratum est de calumnia, postea non iuratur, quia iuramentum illud extenditur ad omnes exceptiones peremptorias quae postea occurrunt, sive sint emergentes sive incidentes, C. de iureiuran., authen. hoc sacramentum. Olim aliter observabatur, quia iurabatur super quolibet capitulo. Unde hodie non valent iura quae hoc dicebant, et sic non contradicunt leges praedictae. Quandoque etiam iuratur ob aliud, puta quod non didicit testificata, infra, de testib., ultra. Ante litem contestatam bene iuratur super exceptionibus propositis, et praecipue ubi arguitur malitia excipientis, ut hic, et infra, de elect., cum dilectus; et infra, de except., pastoralis, sive sit causa spiritualis sive civilis. Et nihilominus iuratur postea de calumnia super principali quaestione, quia aliud est iurare super exceptionibus ante litem contestatam propositis, quia ibi declinatur iudicium, nec tangunt principalem quaestionem, nec ex ea oriuntur. Et aliud est iurare super exceptionibus post litem contestatam, quia illa tangunt principale negotium et oriuntur ex eo. Unde iuramentum de calumnia ad omnia extenditur quae emergunt post litem contestatam, et quae incidunt. Et ideo post litem contestatam praestito iuramento super principali quaestione non iuratur postea, quia sic quasi bis iuraretur.

Hoc intellige secundum distinctionem illius decretalis infra, de sent. excom., inquisitioni. Sed pone quod talis excommunicata iniuste moriatur, numquid debet sepeliri in coemiterio ecclesiae, cum apud Deum non sit ligata, 24. q. 3, si quis non recte? Dicas quod non, quia quantum ad ecclesiam ligata est, quae non iudicat de occultis, infra, ut eccl. ben., ut nostrum § porro. Et sic ecclesia pro ipsa non debet orare. Quo ad Deum soluta est, nec nocet ei vilis sepultura, infra, de sepult., sacris, in fi. Potius enim consulendum est animae quam corpori. Et in tali casu ubi mulier certa est, potius debet Deo obedire quam iudici secundum consilium Papae, et 11. q. 3, non semper; et 23. q. 1, quid culpatur, ne contra conscientiam suam aedificet ad gehennam.

32. q. 1, de Benedicto. Ex quo enim propter saevitiam unus reliquum dimittere potest secundum legem, in Auth. de nupt. § si igitur mulier tale aliquid, coll. 4. Ergo multo minus est restitutio facienda, quia turpius eiicitur quam non admittitur hospes, infra, de iureiur., quemadmodum § alioquin. Et in hoc casu alicui honestae mulieri committenda est, ubi secure moretur, supra, de restit. spol., ex transmissa; et infra, de spons., cum locum; arg. supra, de procurat., accedens. Et praeterea satisdatio non immutat malevolum propositum, Inst. de susp. tut. § novissime.