The Digital Decretals · Glossa Ordinaria

Primam quaestionem habes infra, de mut. petit., prudentiam; secundam et tertiam infra, de appell., secundo; quartam habes infra, de transact., praeterea quarto.

Ad hanc quaestionem non videtur Papa respondet, sed videtur quod non teneatur venire, supra, de offi. deleg., causam matrimonii; et infra, de eo qui mitt. in poss. caus., cum sicut; et 2. q. 6, ei qui § diffinita, vers. item si plures; et ff. de re iud., duo ex tribus; et ff. de recepti., si in tres; et ff. de recepti., sicuti. Praeterea si veniret, illi duo non possent procedere, et ideo non esset contumax si non veniret, ut ff. de iud., non videtur; et ff. de peculi., eo tempore; et ff. de recepti., si cum dies § si arbiter. Praeterea non videtur esse in mora qui se potest tueri per exceptionem, ff. si cert. pet., lecta est; ff. de usuri., sciendum; et infra, ut lite non cont., quoniam § si vero aliter, ad fi.; et ff. iudi. solv., vir bonus. Contra videtur quod teneatur venire, quoniam quilibet illorum est iudex insolidum, cum sit res indivisibilis, 24. q. 1, loquitur; infra, de iure patron., perlatum; et ff. de bon. libert., si libertus, in fi.; et ff. de servit., viae; et C. de reli. et sump. fun., si sepulchrum; et ff. de rel. et sump. fun., vel quod; et ff. ad leg. Falc., lex Falcidia lata § si usus fructus. Item unus solus consul procedere potest altero absente, ff. de off. consul.; arg. C. de aucto. praestan., veterem § sancimus; et ff. de exerc. act., utilitatem § si plures; tamen ille § pro utraque parte facit, et est arg. bonum ff. de fideicommi. liber., si legatario § 1. Et quilibet tenetur saltem venire allegaturus privilegium suum, infra, de appell., cum parati; ff. de iud., si quis ex aliena; et ff. si quis in ius voc. non ierit, ex quacumque, 1. resp. Ad hoc distinxit Io. et bene utrum iudices sint ordinarii vel delegati. Si iudices sunt ordinarii, uno absente reliqui possunt procedere. Per iura quae ad hoc sunt inducta, cum quilibet per se insolidum habeat iurisdictionem. In delegatis vel arbitris secus est, quia uno absente reliqui non possunt facere nec tenet quod fit ab eis, supra, de offi. deleg., uno delegatorum; et infra, de offi. deleg., cum causa; et ff. de re iud., duo ex tribus. Licet enim quilibet eorum habeat iurisdictionem insolidum, eam per se non potest exercere, quia loco unius intelliguntur, sicut si plures furantur unam trabem, ita quod nullus eam furatur, et tamen quilibet tenetur, ff. ad leg. Aquil., ita vulneratus, in fi.; simile supra, de rescript., pastoralis, in fi. Et sic patet quod iste de quo quaeritur ad talem citationem non tenetur venire. Et si dicis quod Papa non respondet ad quaestionem, immo bene respondet, quia respondet ad secundam quae est utrum duo praesentes absente tertio et se nullo modo excusante procedere possint, quod non debent procedere; et si processerint, quod nihil putabuntur egisse. Bene respondet ad prima quaestionem, quia secunda soluta intelligitur prima soluta, quia si nihil facere possunt, sequitur quod non tenetur venire, et sic quasi superflua relinquitur quaestio prima, supra, de rescript., pastoralis; sic infra, de iure patron., postulasti, ubi per solutionem ultimae quaestionis solvuntur praecedentes, et saepe sic invenies. Et sic dico quod quando duo citant tantum, et hoc constat, citatus non tenetur venire, in quo casu loquitur haec decretalis. Quia hic ponitur pro quaestione quod tantum duo citant, et est quaestio iuris, et ego respondeo quod non tenetur. Sed si tu ponas quod tres sunt dati iudices contra te, et duo citant per litteras suas vel nuncium et nulla fit mentio de tertio, hic non est certus de facto, immo potes dubitare se excusaverit vel commiserit vices suas illis, et ideo licet minus caute faciant, quia non faciunt mentionem de tertio in litteris suis. Tutius est ire et videre an habeant auctoritatem a consocio, et si habent, bene possunt procedere. Si vero non habeant delegationem vel excusationem a suo consocio, non possunt procedere, ut infra, de offi. deleg., cum causa. Et potes agere contra illos ad interesse eo quod te calumniose citaverunt, nec in hoc possunt praetendere errorem, cum in hoc sint certi. Et quod teneantur ad interesse, patet de sent. excom., sacro. Sed pone quod duo procedant contra istum absentem citatum, et tertius postmodum habeat ratum quod illi fecerint, numquid valet sententia sicut valet in electione, supra, de elect., quod sicut? Dico quod non valet sententia talis per ratihabitionem tertii, cum ab initio nulla fuerit, unde postea ratificari non potest, ff. de regul. iur., quod initio, in fi. Item quid si partes consentiant ut duo procedant, numquid valeret talis processus tertio non veniente nec se excusante? Non credo quod partes possint illis dare illam iurisdictionem, C. de iuris., privatorum consensus; et infra, de offi. deleg., P et G.

Id est, finali vel diffinitiva sententia. Unde calculus multipliciter sumitur ut patet in his versibus: Calculus est ratio numerus sententia carbo. // Calculus est pondus minimus lapis ensis acutus. // Libro Papiae si vis exempla require.

Qui sit certae et approbatae fidei, 97. dist., nobilissimus. Sed cui debet fieri fides quod sit certus nuncius? Dico quod iudicibus consociis, arg. ff. rem rat. hab., nec satisdatio. Et fides facienda est iudici, cum secundum ea quae coram eo probantur debeat iudicare, supra, de renunciat., in praesentia; et 3. q. 7, iudicet. Et partibus etiam de hac delegatione vel executione debet fieri fides, quia per hoc constat an habeant iurisdictionem de quo facere fidem debent, infra, de offi. deleg., cum in iure. Sed numquid isti nuncio vel excusatori creditur sine litteris? Non credo, quantumcumque honestus sit vel fidelis, infra, de probat., quoniam. Et uni testi non creditur quantumcumque honestus sit, 4. q. 3, si testes, vers. unius testimonio. Et ideo sequitur litteratorie destinatum, et ita potius creditur litteris quam nuncio. Haec enim est idonea probatio quae fit per litteras, ff. de pignorib., contrahitur; 18. dist., placuit. Et quod dicit, litteratorie destinatum, respicit utrumque divisim, vel est expositivum.

Videtur quod non debeat eos certificare, quia ipsi certi sunt. Si non interest, hoc contingit vel quia non potest, vel quia non vult. Sed in utroque casu procedere debent, ut hic dicitur § adiicimus. Ergo cum certi sint, certificari non debent, ut ff. de act. emp. et vend., si res vendita, in fi. Resp.: licet sciant, hoc eis denunciandum est, semper enim debet constare de hoc antequam procedat, quia posset esse quod bene vult interesse, nec per eum stat, sed per partes, quae ipsum ducere debent suis expensis, quia cum suis expensis venire non tenetur, ut bene colligitur infra, de vit. et honest. cler., cum ab omni. De hoc ibi notatur, et est simile si mulier sciat libellum accusationis esse porrectum. Recte tamen nubet, dum ei nondum est denunciatum, ff. de adulter., denunciasse, circa princ.; arg. ff. quan. dies leg. vel fid. ced., huiusmodi legatum.

Puta per testes, ut probetur absens longe ut haberi non possit vel infirmus, arg. supra, de cleri. peregri., tuae fraternitatis.

Per hoc noveris esse solutam primo loco propositam quaestionem. Haec solutio includit in se illius solutionem, ut dictum est in prima notula, sic infra, de frig. et malef., fraternitatis; et supra, de offi. deleg., super eo.

Interpositio est ob hoc quia fecerat mentionem de pluribus iudicibus, quia nihil facit ad quaestionem, et ille versiculus, mandati si quidem, etc., continuatur praecedenti solutioni, et illa clausula, illa quippe, etc., competentibus, poneretur post illam clausulam, mandati si quidem, et sic esset tota continua et planior, vel satis potest legi tota continua.

Secus est in arbitris, quia propter naturalem hominum facilitatem ad dissentiendum, melius compromittitur in unum quam in duos, quia res fere sine exitu est, ff. de recepti., item si unus § principaliter; et infra, de arbitr., innotuit. Tamen si compromittitur in duobus, tenet compromissum, et praetor cogere debet illos, ut si dissentiant tertiam eligant personam cuius auctoritati stetur, ut dicit ff. de recepti., item si unus § principaliter; et infra, de offi. deleg., suspicionis § 1.

Quod enim a pluribus quaeritur sapientibus facilius invenitur, 20. dist., de quibus. Et per ampliores homines perfectissima veritas revelatur, C. de fideicomm., quaestionem, ad fi.; et 64. dist., extra conscientiam.

Versiculus iste probat quod duo tantum procedere non debent, et citatio est de processu, infra, de offi. deleg., pastoralis § 1; et infra, de probat., quoniam. Et si procedant, nihil egisse reputabuntur. Ergo si citant nihil faciunt, quia de toto ad partem negando valet argumentum, et sic per hoc probantur quae dicta sunt in prima notula, et sic forma rescripti servanda est, supra, de rescript., cum dilecta. Et quia omnibus iurisdictio demandatur, ab omnibus debet citari.

Et hoc absque periculo rei familiaris, quia tunc non tenetur negligere sua, ff. de iud., si longius, 1. resp.

Hoc est quod additur ei quod supra dixi, si omnes interesse nequiverint. Et ibi potes hoc verbum supplere: vel interesse nequiverint aut noluerint, etc.

Postquam constiterit quod interesse non vult, ut supra dixi in alio casu quando interesse non possint, supra, de rescript., sciscitatus.

Immo et puniendus pro eo quod mandatum Apostolicum exequi non vult, ut supra, de rescript., sciscitatus. Sed quis arguet eum aut puniet? Coniudices? Non, quia par in parem non habet imperium, supra, de elect., innotuit; et ff. ad Trebel., ille a quo § tempestivum. Ordinarius? Non, quia delegatus maior est eo quantum ad illam causam, arg. supra, de offi. deleg., sane quia; et infra, de offi. ord., pastoralis § 1. Superior ergo eum puniet cuius mandatum exequi non curat, C. de temp. appel., cum anterioribus § illud. Et coniudices debent superiori denunciare negligentiam ipsius, arg. infra, de praeben., grave, ad fi.; 2. q. 7, ea propter. Sufficit sola redargutio, cum per hoc non praeiudicetur partibus, quia alii procedere possunt.

Sed videtur quod excommunicatus impetret rescriptum tacito de sua excommunicatione, quod valeat postquam fuerit absolutus, arg. C. de precib. imper. offer., universis. Item arg. quod per absolutionem quis in pristinum statum reducatur, arg. 4. q. 1, diffinimus; et 4. q. 1, quod autem hi. Et quia cum sit poena, non debet extendi sed potius restringi, infra, de his quae fi. a maior. par. cap., quaesivit; de poen. dist. 1, poenae. Sed contra supra, de aetat. et qualit., cum bonae; et supra, de rescript., dilectus filius 1; et infra, de appell., pastoralis. Verum est quod litterae ab excommunicato impetratae hoc tacito non valent ad agendum vel ad beneficium obtinendum, ut dicunt contraria. Sed ad sui defensionem obtentae, puta quia appellavit, tunc bene valent litterae, licet non faciant mentionem de excommunicatione, infra, de except., cum inter; infra, de except., dilectae; et infra, de except., significaverunt; et infra, de except., venerabilem. Et quod hic dicit, scilicet, absolvat eum, et postmodum procedant, locum habet quando post litteras impetratas fuerit excommunicatus ab homine vel a iure. Et ideo eo absoluto valent litterae, quod patet ex eo quod dicit, non potest stare in iudicio. Nec dicit quod litterae non valent, sed dic super hoc secundum quod notatur.

Id est, infra octo dies, infra, de except., extravag. pia.

Hic fuit dubitatio utrum esset procedendum super principali non obstante exceptione opposita, donec de ipsa excommunicatione constaret, ut simul super principali et exceptione procederetur, quod non debet esse. Immo supersedendum est super principali quaestione, donec termino competenti probetur exceptio, infra, de iudic., exhibita.

Et duo ita non plures, infra, de appell., secundo; et infra, de appell., cum speciali.

Hodie terminus iste non est ad arbitrium iudicis, sed infra octo dies exceptio excommunicationis probari debet, die in quo proponitur non computato. Quod si probata non fuerit, iudex in causa procedat, reum in expensis actori quas propter hoc fecisse docuerit condemnando, taxatione praemissa, et ultra duas vices haec exceptio non proponatur servato tenore decretalis. Et qui excommunicationem opponit, speciem ipsius et nomen excommunicatoris exprimere debet, ut in decretali Inno. iiii, in qua omnia haec statuuntur, et incipit infra, de except., extravag. pia.

Ex loco isto satis colligitur quod super exceptione debet lis contestari inter partes, et iurari etiam de calumnia in civilibus sed non in spiritualibus, sed de veritate dicenda, quia exceptiones debent dari in scriptis, infra, de probat., quoniam; sicut etiam datur libellus infra, de libel. oblat., ignarus. Et ad exceptionem debet ille contra quem proponitur respondere, ut hic dicit, et sic lis contestatur. Si negaverit actor exceptionem, tunc iurabitur de calumnia, infra, de fideiuss., constitutus; et est oppositum arg. C. de iureiuran., in omnibus. Et si postea per confessionem non constiterit de exceptione, probabit illam per testes vel alio modo quo poterit, ut per instrumenta. Alias processus non valeret lite non contestata, infra, ut lite non cont., per totum. Arg. contra infra, de iudic., decernimus. Et super hac exceptionibus, et male sicut credo, quia ordo iuris ubique est servandus, cum proceditur iure ordinario, et hoc probatur infra, de appell., interposita § ulti. Tamen iura illa quae dicunt quod lite non contestata, non tenet processus, loquuntur in negotiis principalibus. Unde satis potest dici quod nihilominus valet processus in exceptionibus dilatoriis et emergentibus, licet lis non fuerit in his contestata, et nullo iure cavetur quod in his processus non teneat, contestatione omissa, iuxta illam regulam: multa fieri non debent, etc., infra, de regular., ad Apostolicam. Ber.

Puta testibus vel instrumento, infra, de testib., veniens 2; et infra, ut lite non cont., quoniam.

Maioris scilicet, quia minor non repellitur ab agendo, nec a consortio fidelium, infra, de except., a nobis; nec a electione, infra, de cleri. excom., si celebrat.

Quae duplex est, infra, de verb. sign., ex parte in Christo.

Secus esset si propter eandem causam quae nunc delegatur, quoniam non teneret iurisdictio si se excommunicatum suppressit. Vel si expressit, a delegatis istis absolveretur, nec remitteretur ad primos, immo tacita veritate de alia commissione, non valerent litterae, vel de processu ordinarii, arg. infra, de appell., ut debitus. Laur. Sed hic non dicebatur actor excommunicatus ante impetrationem litterarum, quod patet ex ipsa littera et notatur in glossa quae incipit: sic videtur. Hoc quod dicitur in ista notula olim servabatur. Hodie vero litterae impetratae ab excommunicato bene valent, et eo absoluto proceditur per eas, infra, de except., extravag. pia.

Quia isti delegati. Alias non habent potestatem illum absolvendi nisi primo illum excommunicatorem requiratur. Quod si non fecerit, primus ordinarius vel delegatus tunc illum absolvere possunt praestito iuramento prius, quod stabit mandatis ecclesiae super eo pro quo prius fuit excommunicatus. Alias si statim illum absolverent, non credo ipsum esse absolutum, 11. q. 1, in clericorum; et C. si a non comp. iud., et in privatorum; et ff. de regul. iur., factum a iudice. Quia sub conditione hoc mandatur et ita ante conditionem existentem etiam absolvere ipsum non possunt.

18. q. 4, si quis suadente; infra, de sent. excom., tua.

Quod dicit hoc non videtur eis commissum, et Papa respondet quod commissum intelligitur tamquam accessorium, et est responsio tacitae quaestionis. Et sic absolutio est accessorium, quia sine illa causa principalis procedere non potest, quia non auditur nisi absolvatur actor, supra, de offi. deleg., praeterea; ff. de iuris., cui iurisdictio.

Nisi ab ipsis fuisset legitime appellatum, vel nisi aliam legitimam exceptionem opponere posset contra illos, infra, de offi. deleg., insinuante.

Scilicet, procedere in causa illa pro qua ille fuit excommunicatus. Et sic videtur quod actor et reus eodem tempore possunt litigare coram diversis iudicibus, et sic est contra C. de sent. et interloc. om. iud., authen. et consequenter. De hoc dixi supra, de rescript., quia nonnulli. Hodie standum est decretali Inno. iiii supra, de rescript., extravag. dispendia.

Sic econverso idem iuris in accessorio et in principali, ff. de accep., et per iusiurandum § et si fideiussori.

Accesorium vocat causam illam pro qua fuit excommunicatus actor huiusmodi causae, et sic respondebit reo in hac causa sub iudicibus delegatis, quod ipse impetravit si reus voluerit ipsum reconvenire, infra, de mut. petit., ex litteris; et infra, de mut. petit., prudentiam. Et si pro causa alterius tertii ab isto reo fuit excommunicatus, quid erit? Nihilominus absolvent eum praestito iuramento, quod stabit mandatis ecclesiae et procedent in negotio sibi commisso principali. Sed in alio procedere non possent etiam si ille reus, et ille actor consentirent quia iurisdictio istorum prorogari ad istum tertium non posset, cum de illo in litteris mentio non fiat, cum talis iurisdictio sit delegata, infra, de offi. deleg., P et G, in fi. Et nota quod isti excommunicatores per negligentiam perdunt sua iurisdictionem tam circa absolutionem quam super principali negotio, sic infra, de for. compet., licet ex suscepto; et infra, de for. compet., ex tenore. Et ita delegatus supplet negligentiam alterius delegati vel ordinarii, sicut ordinarius supplet desidiam delegati, infra, de offi. ord., significavit.